Η ΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΘΕΑΝΘΡΩΠΟΥ (ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΣΤΟΥΣ ΑΡΝΗΤΕΣ ΤΗΣ) ΣΤ΄

Ο «ΠΑΣΧΩΝ ΔΟΥΛΟΣ» ΤΟΥ ΗΣΑΪΑ
ΚΑΙ Η ΔΙΚΗ ΜΑΣ ΑΝΑΣΤΑΣΗ

Ἄν ἀνατρέξουμε στὴν Παλαιά Διαθήκη, θὰ δοῦμε ὅτι πλῆθος προφητειῶν γιὰ τὸν ἀναμενόμενο Μεσσία συγκλίνουν καὶ πραγματοποιοῦνται μὲ θαυμαστή ἀκρίβεια στὸ πρόσωπο τοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ. Ἡ πιὸ ἐντυπωσιακή προφητεία ὅμως γιὰ τὸ Μεσσία βρίσκεται στὸ βιβλίο τοῦ Ἡσαΐα (κεφ. νβ´ καὶ νγ´).

Πρόκειται γιὰ τὸν «πάσχοντα δοῦλο τοῦ Κυρίου», κείμενο τὸ ὁποῖο εὐλαβικὰ καὶ μὲ ὀδύνη οἱ χριστιανοί ἀναγνωρίζουν πὼς ἀναφέρεται στὴν σταυρική θυσία τοῦ Χριστοῦ: «Αὐτὸς εἶναι ὁ δοῦλος μου, λέγει ὁ Θεός... Ὁ Κύριος ἄφησε νὰ πέσουν πάνω του τὰ σφάλματά μας. Κακοποιημένος καὶ ταπεινωμένος, δὲν ἄνοιξε τὸ στόμα του. Σὰν ἀρνὶ ποὺ ὁδηγεῖται στὴ σφαγή, σὰν πρόβατο μπροστά σ᾿ αὐτὸν ποὺ τὸ κουρεύει... Καταδικάστηκε καὶ ἐξαφανίστηκε ἀπὸ τὴν παρουσία τῶν ἀνθρώπων... Μετὰ ἀπὸ μεγάλα βασανιστήρια θὰ δεῖ τὸ φῶς καὶ θὰ πληρωθεῖ ἀπὸ γνώση. Ὁ δίκαιος δοῦλός μου θὰ δικαιώσει πολλοὺς καὶ θὰ φορτωθεῖ τὰ σφάλματά τους. Θὰ τοῦ δώσω γιά ἀμοιβή τὰ πλήθη καὶ θὰ κατακτήσει τοὺς ἰσχυρούς ...Θὰ γονατίσουν μπροστά του ὅλες οἱ φυλές τοῦ κόσμου... ὅλοι οἱ μεγάλοι τῆς γῆς...».

* * *

Ἐφόσον, λοιπόν, ὅλες αὐτές οἱ προφητεῖες ἔγιναν πράξη στὴ ζωή καὶ τὸ ἔργο τοῦ Θεανθρώπου, ἄρα πράγματι ἦταν ὁ ἐπηγγελμένος Μεσσίας καὶ ἐπομένως ἔμελλε μόνο νὰ ἐκπληρωθεῖ καὶ ἡ τελευταία προφητεία γιὰ τὴν Ἀνάστασή Του ἀπ᾿ αὐτὸν τὸν ἴδιο, ὥστε νὰ καταλάβουν ὅλοι ὅτι εἶναι ὁ Ὑιὸς τοῦ Θεοῦ: «Γι᾿ αὐτὸ ὁ Πατέρας μὲ ἀγαπᾶ, γιατὶ θυσιάζω τὴν ζωή μου, γιὰ νὰ τὴν πάρω πάλι πίσω. Κανεὶς δὲν μοῦ τὴν ἀφαιρεῖ, ἀλλ᾿ ἐγώ οἰκειοθελῶς τὴν θυσιάζω· ἔχω ἐξουσία νὰ τὴν θυσιάσω καὶ ἔχω ἐξουσία πάλι νὰ τὴν πάρω» (Ἰω. ι´ 17-18). Καὶ κυρίως: «Γκρεμίστε τὸν Ναὸ αὐτόν καὶ σὲ τρεῖς ἡμέρες θὰ τὸν ἀνυψώσω καὶ πάλι» (Ἰω. β´ 19) τοὺς εἶπε κάποτε. Νόμιζαν τότε ὅτι ἀναφερόταν στὸ Ναὸ τῶν Ἰεροσολύμων καὶ τὸν πέρασαν γιὰ παράλογο. Ἐκεῖνος ὅμως ἀναφερόταν στὸ σῶμα του, ὅπως ἐξηγεῖ τὸ ἁγιογραφικὸ χωρίο. Μὲ τὴν ἐνσάρκωση, τὰ Ἅγια Πάθη καὶ τὴν Ἀνάσταση τοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ ἡττήθηκαν πλέον οἱ φοβερότεροι ἐχθροὶ τοῦ ἀνθρώπου, δηλαδή τὰ πάθη, ὁ θάνατος καὶ ὁ σατανᾶς, μὲ νικητὴ στοὺς αἰῶνες καὶ γιὰ ὅσους θελήσουν, τὸν Σωτῆρα Κύριο. Ἔτσι καὶ ἐμεῖς, πιστὰ παιδιά Ἐκείνου, ἄς φροντίζουμε νὰ συμβάλλουμε, σὰν ἐπίγεια ὄργανα τοῦ Ἁγίου Πνεύματος, στὴν ἐδραίωση τῆς ὑπέρλαμπρης βασιλείας τοῦ Θεοῦ, ἀρνούμενοι ἐν μετανοίᾳ τὰ ἔργα τοῦ «ἀντιδίκου ἡμῶν» διαβόλου, ἀντλοῦντες δύναμη καὶ Χάρη ἀπὸ τὸν ἀναστάντα, γιὰ νὰ μᾶς συμπεριλάβει καὶ ἐμᾶς ὁ Κύριος στὴν δόξα καὶ μακαριότητα τοῦ Παραδείσου του, σ᾿ αὐτὴν ποὺ ἑτοίμασε ἀπὸ καταβολῆς κόσμου γιὰ τοὺς ἀδελφοὺς καὶ συγκληρονόμους Του.

Τέλος, ἂν ὁ Χριστός ἀναστήθηκε μία φορά, ἐμεῖς πρέπει νὰ ἀναστηθοῦμε δύο. Ἡ μία ἀνάσταση ἂς εἶναι ἡ ἀπαλλαγή μας ἀπὸ τὴν ἀμαρτία, ποὺ μᾶς καθηλώνει στὴν ὕλη. Προϋπόθεση, γιὰ νὰ τὸ πετύχουμε, εἶναι ἡ μετάνοιά μας. Ἄς θυμηθοῦμε τό ληστὴ ἐπὶ τοῦ Σταυροῦ. Μὲ τὸ «μνήσθητί μου, Κύριε, ὅταν ἔλθῃς ἐν τῇ βασιλείᾳ σου» (Λουκ. κγ´ 42) καὶ τὴν γνήσια μετάνοιά του, ὁ ληστὴς αὐτός μεταμορφώθηκε στὸν πρῶτο μεγάλο θεολόγο τῆς Ἐκκλησίας καὶ πρῶτος ἀπὸ ἐμᾶς τοὺς ἀνθρώπους ἄνοιξε τὸν Παράδεισο καὶ μᾶς περιμένει, μέχρι νὰ ἐπακολουθήσει καὶ ἡ ἄλλη ἀνάσταση, τοῦ σώματός μας, ὅταν θὰ ἡχήσει ἡ σάλπιγγα τοῦ Υἱοῦ τοῦ Εὐλογημένου κατὰ τὴν Δευτέρα Αὐτοῦ ἔλευση.

Η ΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΘΕΑΝΘΡΩΠΟΥ (ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΣΤΟΥΣ ΑΡΝΗΤΕΣ ΤΗΣ) Δ΄

3. Η ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ ΤΗΣ ΔΗΘΕΝ ΦΑΝΤΑΣΙΑΣ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ
ΠΕΡΙ ΑΝΑΣΤΑΣΕΩΣ ΤΟΥ ΚΥΡΙΟΥ

Στὴν κατηγορία τῆς ὑποτιθέμενης φαντασιοπληξίας τῶν ἀκολούθων τοῦ Ναζωραίου ἀναφορικά μὲ τὴν ἀνάστασή του, ἔχουμε νὰ ἀντιτείνουμε ὅτι:

• Oἱ πρῶτοι μάρτυρες τῆς ἀναστάσεως τοῦ Κυρίου, ὑπῆρξαν οἱ μυροφόρες γυναῖκες, Μαρία ἡ Μαγδαληνή, Μαρία ἡ μητέρα τοῦ Ἰακώβου καὶ ἡ Σαλώμη, ὁταν χαράματα τῆς Κυριακῆς πήγαιναν στὸν τάφο τοῦ Ἰησοῦ γιὰ νὰ ἀλείψουν μὲ πολύτιμα ἀρώματα τὸ ζωοποιό Του σῶμα. Τὰ εὐαγγέλια ἀναφέρονται σ᾿ αὐτές, ποὺ πρῶτες εἶδαν τὸν κενό τάφο καὶ ἄκουσαν τὰ λόγια τοῦ ἀγέλου περὶ τοῦ Ἰησοῦ: «Ἀναστήθηκε, δὲν εἶναι ἐδῶ» (Ματθ. κζ´ 6). Ἄν δὲν ἦταν ἀληθινό τὸ γεγονός δὲν θὰ τὸ ἀνέφεραν κἄν. Ἀπλούστατα γιατὶ ὁ λόγος τῶν γυναικῶν δὲν ἐθεωρεῖτο τὸ ἴδιο ἔγκυρος μὲ ἐκεῖνον τῶν ἀνδρῶν. Θὰ ἦταν δηλαδή ντροπή νὰ πιστοποιήσουν πρῶτες αὐτὲς τὸ μέγιστο γεγονός τῆς ἀναστάσεως.
• Ὁ ἀναστημένος θεάνθρωπος φανερωνόταν ἐπί 40 ἡμέρες, σὲ διαφορετικούς κάθε φορὰ χώρους καὶ ὅλες τὶς ὥρες τῆς ἡμέρας στοὺς μαθητές του, ποὺ ἂς σημειωθεῖ δὲν περίμεναν νὰ ἀναστηθῇ ὁ Χριστός καὶ ἦσαν πολὺ διστακτικοί στὸ νὰ παραδεχτοῦν μὶα τέτοια ἰδέα. Ἔτσι πῆραν γιὰ τρελλὲς τὶς μυροφόρες, ὁ Θωμᾶς δὲν πίστεψε στὰ λόγια τῶν ἄλλων καὶ στὸ δρόμο πρὸς Ἐμμαούς, ὁ Λουκᾶς καὶ ὁ Κλεόπας ἦσαν ἀπελπισμένοι γιὰ τὴν προδοσία τῶν ἰδεῶν τους. Ἡ ψυχολογία διδάσκει ὅτι παραισθήσεις ἢ ψευδαισθήσεις συμβαίνουν σὲ ὅσους ποθοῦν καὶ ἐλπίζουν διαρκῶς νὰ συμβῇ ἕνα ἀναμενόμενο γεγονός καὶ ὄχι σὲ ἐκείνους ποὺ δὲν πιστεύουν σ᾿ αὐτό. Οἱ μαθητές ὅμως τοῦ Θεανθρώπου δὲν περίμεναν συνειδητὰ τὴν ἀνάστασή Του. Οἱ εὐαγγελικἐς διηγήσεις παρουσιάζουν ἕνδεκα συνολικῶς «Χριστοφάνειες» μετὰ τὴν Ἀνάσταση: Στὴν Μαρία τὴν Μαγδαληνή, στὶς Μυροφόρες γυναῖκες, στοὺς δύο μαθητὲς πρὸς Ἐμμαούς, στὸν Σίμωνα Πέτρο, στοὺς συγκεντρωμένους στὸ ὑπερῷον δέκα Μαθητὲς χωρίς τὸν Θωμᾶ, στοὺς ἕνδεκα παρόντος καὶ τοῦ Θωμᾶ, στοὺς ἑπτά Μαθητὲς στὴν θάλασσα τῆς Τιβεριάδος, σὲ πάνω ἀπὸ πεντακόσιους ἀδελφοὺς στὸ ὄρος τῶν Ἐλαιῶν καὶ τέλος στὸν Ἀπ. Παῦλο. Τόσες «ψευδαισθήσεις-παραισθήσεις» καὶ γιὰ τόσο μεγάλο διάστημα, δὲν μποροῦν νὰ συμβοῦν. Ἄλλωστε, γιατί οἱ παραισθήσεις σταμάτησαν μετὰ τὶς 40 ἡμέρες ἀπότομα (δηλαδή μετὰ τὴν Ἀνάληψή Του); Θἄπρεπε μὲ αὐτὴ τὴν λογική νὰ συνεχιστοῦν καὶ μετά.
• Ὁ Παῦλος ἀναφέρει στὶς ἐπιστολές του πολλές ἀπὸ τὶς προηγούμενες περιπτώσεις ἐμφανίσεων. Συγκεκριμένα ὁ ἀπόστολος τῶν Ἐθνῶν γράφει γιὰ ἐμφανίσεις τοῦ Ἀναστάντος στὸν Πέτρο, στοὺς 12, στὸν Ἰάκωβο, σὲ ὅλους τοὺς ἀποστόλους μαζὶ «τῶν θυρῶν κεκλεισμένων» καὶ τελευταῖα σὲ ἐκεῖνον. Μᾶς ἐνδιαφέρει ἰδιαίτερα ἡ γνώμη καὶ ἡ μαρτυρία τοῦ Παῦλου, γιατὶ κάποτε ὑπῆρξε ἀπηνὴς διώκτης τοῦ Χριστιανισμοῦ, ὡς Σαῦλος, καὶ ἔσερνε τοὺς χριστιανούς στὶς φυλακὲς καὶ τὰ βασανιστήρια. Ὁ ἴδιος, σὲ μιὰ τέτοια ἐξόρμησή του πρὸς τὴ Δαμασκό, πίστεψε, ἀφοῦ τυφλώθηκε μέρα μεσημέρι ἀπὸ τὸ ἐκτυφλωτικό καὶ ἄκτιστο φῶς τοῦ Χριστοῦ, γιὰ τρεῖς ὁλόκληρες ἡμέρες.
• Ἀκόμη, ὁ Παῦλος γράφει τὸ 55 μ.Χ. Ὁ Χριστὸς ἀναστήθηκε τὸ 33 μ.Χ. Ἀποκλείεται, λοιπόν, νὰ ψεύδεται ὁ Παύλος γιὰ τὶς ἐμφανίσεις τοῦ ἀναστημένου, γιατὶ θὰ ἔβρισκε τὴν ὁμόφωνη ἀντίδραση ὁλων τῶν ἄλλων ἀποστόλων καὶ χριστιανῶν, οἱ ὁποῖοι ὡς γνήσιοι αὐτόπτες καὶ αὐτήκοοι μάρτυρες τῶν γεγονότων τῆς ἐπίγειας ζωῆς τοῦ Δασκάλου τους, θὰ ὁμολογοῦσαν τὴν ἀλήθεια.
• Οἱ εὐαγγελιστὲς δὲν μιλᾶνε γιὰ συγκεκριμένη ὥρα ἀνάστασης, ποὺ δὲν τὴν γνωρίζουν, γι᾿ αὐτό καὶ λένε τὴν ἀλήθεια.
• Ἡ μεγαλύτερη ἀπόδειξη πάντως ὑπὲρ τῆς ἀναστάσεως εἶναι ὁ μαρτυρικός θάνατος τῶν ἁγίων ἀποστόλων, οἱ ὁποῖοι δὲν θἄφηναν οἰκογένειες, περιουσίες, δὲν θὰ διακινδύνευαν τόσες ταλαιπωρίες καὶ μαστιγώσεις καὶ δὲν θὰ ἔβρισκαν τὴν ὑπεράνθρωπη δύναμη – αὐτοί οἱ ἁπλοὶ καὶ ἀδύναμοι ψαράδες – νὰ διαδώσουν, αντιμέτωποι μὲ τὶς ἀντίθεες ἐξουσίες τοῦ κόσμου τούτου, τὸ Εὐαγγέλιο σὲ ὅλα τὰ Ἔθνη, σφραγίζοντας τὴν δράση τους μὲ τὸ ἴδιο τους τὸ αἷμα, κατὰ τὴν διάρκεια τοῦ μαρτυρίου τους, ἂν δὲν ἦσαν ἀπόλυτα πεπεισμένοι γιὰ τὴν ἔγερση ἐκ νεκρῶν τοῦ Κυρίου τους. Πέρα ἀπ᾿ αὐτὰ θὰ ἐπέφεραν καὶ τὴν ὀργὴ τοῦ Θεοῦ σὰν ψευδομάρτυρες μιᾶς ὑποτιθέμενης ἀνάστασης.
• Ἄν δὲν εἶχαν δεῖ, συνομιλήσει, ψηλαφήσει καὶ διδαχθεῖ ἀπὸ τὸν ἀναστημένο Χριστό θὰ ἦσαν τρελλοὶ νὰ ξεχυθοῦν στοὺς δρόμους – 11 ἄνθρωποι δίχως φιλολογικὲς ἰκανότητες καὶ χωρίς ἰδιαίτερη σοφία - ἀρχίζοντας τὸ ἀναστάσιμο κήρυγμα ἀπὸ τὴν πόλη ποὺ τὸν σταύρωσε, περιμένοντας χίλιες δυὸ τιμωρίες, ἢ καὶ θάνατο, ἀφοῦ εἶχαν ἐξάλλου καὶ προηγούμενα παραδείγματα δραματικῆς ἀποτυχίας ἀνάλογων κινημάτων μὲ μεγαλύτερο πλῆθος ἀνθρώπων, ὅπως τοῦ Θευδᾶ καὶ τοῦ Ἰούδα. Τρελλοὶ ὅμως δὲν ἦσαν, ὅπως ἀπέδειξαν μὲ τὴν μοναδική διδασκαλία τους, τὴν ἠθική τους ποιότητα καὶ τὰ ἀπαράμιλλα θαύματα, ποὺ μὲ τὴν δύναμη τοῦ ἀναστάντος ἔκαναν. Μετατράπηκαν ἔτσι σὲ διαπρύσιους κήρυκες τῆς λυτρωτικῆς διδασκαλίας Του, αὐτοί, ποὺ πρὶν τὴν ἔλευση τοῦ Παρακλήτου ἦσαν ἀνίσχυροι, δειλοί, ἀμόρφωτοι, ἄσημοι, πτωχοί, καὶ δὲν τολμοῦσαν οὔτε νὰ μιλήσουν σὲ γνωστούς τους ἀπὸ τὸ φόβο τῶν Ἰουδαίων καὶ τῶν Ῥωμαίων.
• Ἄν δὲν τὸν ἔβλεπαν Ἀναστάντα καὶ δὲν τοὺς εἶχε στείλει τὸ Ἅγιο Πνεῦμα, ὅπως τοὺς ὑποσχέθηκε, ἀκόμη καὶ ἂν πίστευαν σὲ αὐτὸν ὅσο ἦταν ζωντανός, μετὰ τὸν θάνατό Του θὰ ἔπρεπε νὰ τὸν θεωρήσουν ἀπατεώνα ἐπειδή τοὺς ἐξαπάτησε καὶ τοὺς πρόδωσε, λέγοντάς τους πὼς θὰ κυριαρχήσουν στὴν οἰκουμένη. Φυσικό, λοιπόν, θἄταν νὰ τὸν ὀνομάζουν μάγο καὶ κακοῦργο καὶ ὄχι μὲ τὴν χάρη Του καὶ τὴν δύναμή Του νὰ τὰ βάλουν μὲ θηρία, νὰ περιγελάσουν τὴν φωτιά, νὰ καταφρονήσουν τὴν ἐπίγεια καὶ νὰ ἀνάζητήσουν τὴν μέλλουσα ζωή, οἱ Ἀπόστολοι καὶ τὸ νέφος τῶν ἁγίων, ὁμολογητῶν, μαρτύρων καὶ ἡρώων τῆς πίστεως.

Η ΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΘΕΑΝΘΡΩΠΟΥ (ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΣΤΟΥΣ ΑΡΝΗΤΕΣ ΤΗΣ) Γ΄

2. Η ΔΗΘΕΝ ΚΛΟΠΗ ΤΟΥ ΣΩΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΙΗΣΟΥ
ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΜΑΘΗΤΕΣ ΤΟΥ Ή ΤΟΥΣ ΕΧΘΡΟΥΣ ΤΟΥ ΙΟΥΔΑΙΟΥΣ

Ὅσον ἀφορᾶ τὴν δεύτερη κατηγορία τῆς κλοπῆς τοῦ σώματος, ἀπαντοῦμε:

• Τὸν τάφο φύλαγαν δεκαέξη ἔνοπλοι Ρωμαῖοι στρατιῶτες, γνωστοὶ γιὰ τὴν αὐστηρὴ πρὸς τὸ καθῆκον ὑπηρεσία τους. Γνώριζαν πόσο σκληρά θὰ τιμωροῦνταν σὲ περίπτωση ποὺ δὲν θὰ ἔκαναν καλά τὸ καθῆκον τους.
• Δὲν συνέφερε τοὺς Ἰουδαίους νὰ κλαπῇ τὸ σῶμα τοῦ Ἰησοῦ, γιατὶ ἤθελαν νὰ σβηστῇ ἡ μνήμη του ἀπὸ προσώπου γῆς καὶ ὄχι νὰ φανερωθῇ στὴ συνέχεια ἄλλη φήμη, αὐτή τῆς ἀναστάσεώς του. Ἐξάλλου οἱ ἴδιοι παρεκάλεσαν γιὰ τὴν φύλαξη τοῦ τάφου. Ἄν εἶχαν ἀκόμη τὸ σῶμα ἐκεῖνοι, θὰ τὸ παρουσίαζαν στὸν κόσμο γιὰ νὰ καταρρίψουν τὴν ὑπόθεση περὶ ἀναστάσεως, ποὺ κήρυτταν οἱ μαθητές του. Πάντως, οἱ Ἰουδαῖοι πίστεψαν ἔμμεσα καὶ ἐκεῖνοι στὴν Ἀνάστασή, ἐφόσον δωροδόκησαν τοὺς φρουρούς γιὰ νὰ διαδώσουν πὼς τὸν ἐκλεψαν οἱ μαθητές. Στὴν πράξη, δηλαδή, ὁμολόγησαν ὅτι τὸ σῶμα δὲν βρέθηκε ἐκεῖ.
• Οἱ μαθητές δὲν θὰ διακινδύνευαν οὔτε κατὰ διάνοιαν μία κλοπὴ τοῦ σώματος τοῦ διδασκάλου τους, διότι πρῶτα–πρῶτα φοβόντουσαν πάρα πολὺ γιὰ τὴ ζωὴ τους, ὅπως ἀποδεικνύεται ἀπὸ τὸ γεγονός, ὅτι ὅλοι τους ἀρνήθηκαν τὸν Χριστό τὴν ὥρα τῆς ἀνάγκης του καὶ κλείστηκαν σὲ συγγενικὰ σπίτια. Ἔπειτα ἂν θὰ ἀνασταινόταν ὁ Ἰησοῦς, δὲν θἀ ὑπῆρχε λόγος κλοπῆς, ἐνῷ ἂν δὲν θὰ ἀνασταινόταν, ποιὸς ὁ λόγος νὰ ἐπιχειρήσουν νὰ πάρουν τὸ σῶμα του, μιᾶς καὶ διαψεύστηκαν οἱ ἐλπίδες τους καὶ βγήκε ἀναληθὴς ἐκεῖνος στὸν ὁποῖον πίστεψαν; Ἂν πράγματι φάνηκαν τόσο δειλοὶ οἱ μαθητές ὅσο ἀκόμα ζοῦσε ὁ Χριστός, μετὰ τὸ θάνατό του δὲν θὰ ἔπρεπε νὰ εἶχαν χαθεῖ ἀπὸ προσώπου γῆς γιὰ νὰ μὴν συλληφθοῦν καὶ νὰ μὴν μποῦν σὲ θανατηφόρους μπελάδες ἀπὸ τὴν πανίσχυρη ρωμαϊκὴ ἐξουσία καὶ τὸ ἰουδαϊκὸ ἱερατεῖο;
• Τὰ «ἐντάφια σπάργανα» μὲ τὰ ὁποῖα τυλίχτηκε τὸ σῶμα τοῦ Χριστοῦ βρέθηκαν κανονικὰ τακτοποιημένα καὶ διπλωμένα στὸν ἄδειο τάφο. Ἕνας ἢ περισσότεροι κλέφτες δὲν θἄκαναν κάτι τέτοιο, ἀλλὰ θἄφευγαν τὸ γρηγορότερο. Ἀκόμη, ἂν ἤθελαν κάποιοι νὰ τὸν κλέψουν, δὲν θὰ τὸν ἔκλεβαν γυμνό, γιατὶ θὰ ἔκαναν πράξη τὸσο ἀτιμωτική, ὅσο καὶ ἀνόητη. Ἀνόητη, γιατὶ θὰ δαπανοῦσαν πολὺ χρόνο νὰ ξεκολλήσουν ἀπὸ τὸ σῶμα τὰ ὀθόνια, τὰ ὁποῖα μὲ τὴν πολλή σμύρνα, ποὺ εἶχαν περιχυθεῖ, δὲν θὰ ἦταν καθόλου εὔκολο νὰ ξεκολλήσουν καὶ θὰ κινδύνευαν νὰ συλληφθοῦν ἐπ᾿ αὐτοφώρῳ.
• Στὴν περίπτωση τῆς κλοπῆς, ἐρωτοῦμε: Δὲν θὰ βρισκόταν ἔστω καὶ ἕνας ἀπ᾿ αὐτοὺς ποὺ συνήργησαν, ὁ ὁποῖος θὰ πρόδιδε τὴν πράξη, εἴτε ἀπὸ ἔλεγχο τῆς συνείδησης, εἴτε ἀπὸ ἐλπίδα ἀμοιβῆς, ἥ πάνω σὲ μιὰ συζήτηση ὑποσυνείδητα ἀκόμη; Καὶ γιατί δὲν κατηγορήθηκαν καὶ δὲν φυλακίσθηκαν οἱ «κλέφτες μαθητές»; Γιατὶ δὲν τιμωρήθηκαν οἱ στρατιῶτες ποὺ δῆθεν δὲν φύλαξαν καλά τὸν τάφο καὶ «αὐτῶν κοιμωμένων», ἔκλεψαν τὸ θεῖο σῶμα; Ὅλα αὐτά μαρτυροῦν γιὰ τὸ ἀσύστατο τῆς κατηγορίας.

ΣΥΝΕΧΙΖΕΤΑΙ

Η ΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΘΕΑΝΘΡΩΠΟΥ (ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΣΤΟΥΣ ΑΡΝΗΤΕΣ ΤΗΣ) B'

1. Η ΔΗΘΕΝ ΛΙΠΟΘΥΜΙΑ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ ΠΑΝΩ ΣΤΟΝ ΣΤΑΥΡΟ

Ὅσον ἀφορᾶ στὴν πρώτη ἀντιχριστιανική ἐπίθεση, ἔχουμε νὰ παρατηρήσουμε τὰ ἑξῆς:

• Ὁ Χριστός δέχθηκε ἰσχυρό λόγχισμα πάνω στὸν Σταυρό, ἀπ᾿ τὴν πληγή τοῦ ὁποίου ἔτρεξε «ὕδωρ καὶ αἷμα». Ἀπόδειξη ὅτι εἶχε πεθάνει, ἀφοῦ ἐξηγεῖται θαυμάσια σήμερα ἀπὸ τὴν ἰατρική ἐπιστήμη, ὅτι μόνο σὲ ἕνα νεκρό σῶμα, μὲ τὸ πλῆγμα ποὺ δέχθηκε, θὰ μποροῦσε νὰ ἐμφανισθεῖ αἷμα καὶ νερό ἀπὸ τὴν ἀνοικτή πληγή.
• Ὁ ἴδιος πρὸ τοῦ θανάτου του «κράξας φωνή μεγάλη» (Ματθ. κζ´ 50) ἀνεφώνησε «τετέλεσται», ποὺ σημαίνει ὅτι τὴν ὥρα ἐκείνη «κλίνας τὴν κεφαλήν παρέδωκε τὸ πνεῦμα» (Ἰω. ιθ´ 30).
• Οἱ Ρωμαῖοι στρατιῶτες ἧσαν οἱ πλέον ἔμπειροι στὸν σταυρικὸ θάνατο, λόγω τῶν, ἀπείρου πλήθους, σταυρωμένων ποὺ εἶχαν περάσει ἀπὸ τὰ χέρια τους καὶ ὥς ἐκ τούτου δὲν θὰ ξέφευγε ἀπ΄αὐτοὺς κανείς ζωντανός. Ἄλλωστε πιστοποίησαν διὰ τοῦ Κεντυρίωνος στὸν Πιλᾶτο ὅτι εἶχε πεθάνει ὁ Ἰησοῦς. Ἐκεῖνος τότε «ἐθαύμασε ποὺ εἶχε ἦδη πεθάνει καὶ παρέδωσε τὸ σῶμα γιὰ νὰ ταφεῖ».
• Ποτὲ καὶ γιὰ κανένα σταυρωμένο δὲν ἀναφέρεται στὴν ἰστορία πὼς ἐπέζησε κατόπιν ἀπὸ τὸ μαρτύριο. Ὁ θάνατος ἐπερχόταν μετὰ ἀπὸ τρεῖς, ἢ τὸ ἀργότερο ἕξη ὧρες, ἐξαιτίας τοῦ πόνου καὶ τῆς άκατάσχετης αἱμορραγίας ἀπὸ τὰ σιδερένια καρφιά καὶ τὶς πληγές, ἀπὸ τὴν ἀσφυξία ποὺ προξενοῦσε τὸ σχῆμα τοῦ σώματος πάνω στὸ σταυρό, τὴν ἔλλειψη ὀξυγόνου στὸν ἐγκέφαλο καὶ τὴν διακοπὴ τῆς καρδιακῆς λειτουργίας.
• Οἱ ἴδιοι οἱ Ἰουδαῖοι εἶχαν παραδεχτεῖ τὸ θάνατο τοῦ Χριστοῦ καὶ τὸ ἐγνωστοποίησαν στὸν Πιλᾶτο, ζητῶντας νὰ φυλάξουν στρατιῶτες τὸ μνῆμα, μήπως κλέψουν οἱ μαθητές του τὸ σῶμα του καὶ διαδώσουν ὅτι ἀναστήθηκε, ὅπως τὸ εἶχε ἀναγγείλει ὁ ἴδιος, ἐνῶ ἀκόμη ζοῦσε.
• Καὶ ἂν ἀκόμη, ὑποθετικά μιλῶντας, εἶχε λιποθυμήσει ὁ Ἰησοῦς πάνω στὸν Σταυρό, θὰ πέθαινε σίγουρα ἀπὸ ἀσφυξία μέσα στὸν τάφο, φασκιωμένος καὶ περιτυλιγμένος μὲ σάβανα καὶ στὸ στόμα καὶ στὴ μύτη, χωρίς νὰ μπορεῖ νὰ άναπνεύσει ἀπὸ τὰ πολλά ἀρώματα, τὴν ἔλλειψη ὀξυγόνου καὶ ἀπὸ τὴν μεγάλη ταλαιπωρία, τὶς λιποθυμικὲς τάσεις καὶ τὶς πληγές ποὺ ὑπέστη. Ἀκόμη ἡ δροσερότητα τοῦ βράχου τοῦ τάφου, ποὺ θὰ ἔριχνε πολὺ περισσότερο τὴν έλάχιστη θερμοκρασία τοῦ σώματος, θὰ ἐπέφερε ἀσφαλῶς τὸν θάνατο. Ὅλα αὐτὰ ἀπομακρύνουν κάθε ὑποψία περὶ σοβαρότητας τοῦ ἐπιχειρήματος.
• Πῶς θὰ μποροῦσε νὰ ξετυλιχθεῖ ἄλλωστε μόνος, ἐνῶ βρισκόταν σὲ ἡμιθανῆ κατάσταση και δεμένος χειροπόδαρα, νὰ μετακινήσει ἀκόμα τὸν τεράστιο ὀγκόλιθο ποὺ ἔκλεινε τὴν ὀπὴ τοῦ μνήματος γιὰ νὰ βγεῖ ἔξω;

ΣΥΝΕΧΙΖΕΤΑΙ

Η ΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΘΕΑΝΘΡΩΠΟΥ (ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΣΤΟΥΣ ΑΡΝΗΤΕΣ ΤΗΣ) A΄

Ο ΣΤΑΥΡΟΣ ΚΑΙ Η ΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΚΥΡΙΟΥ
ΩΣ ΣΥΜΦΙΛΙΩΣΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΜΕ ΤΟ ΘΕΟ
ΚΑΙ ΕΚΠΛΗΡΩΣΗ ΤΩΝ ΠΡΟΦΗΤΕΙΩΝ

Ἐκ φυλλαδίου Ἱερᾶς Μητροπόλεως Σύρου,
ἐκδοθέντος τὸν Ἀπρίλιο 2005

Σὰν μυτερὴ λόγχη καρφώθηκε στὴν καρδιὰ τοῦ Ἅδη ἡ Ἀνάσταση τοῦ Κυρίου. Ἀλλὰ ἐνῶ ὁ στρατιώτης κάτω ἀπὸ τὸν Σταυρό «ἔνυξεν» τὴν πλευρὰ τοῦ Χριστοῦ, τὸ θανατηφόρο χτύπημα δόθηκε, ἀόρατα καὶ ἀθέατα γιὰ τοὺς πολλούς, ὄχι στὸν Θεάνθρωπο Ἰησοῦ - πὼς ἄλλωστε νὰ πεθάνει ὁ ἀρχηγὸς τῆς Ζωῆς; - ἀλλὰ στὸν ἴδιο τὸ σατανᾶ καὶ τὸ βασίλειό του, ὁ ὁποῖος ἔκτοτε αἱμορραγεῖ καὶ μάλιστα θανάσιμα. Ὡς ἱστορικῶς ἀναμφισβήτητο γεγονὸς ὑψίστης σημασίας, ἡ Ἀνάσταση τοῦ Χριστοῦ ἀποτέλεσε τὴν ἀρχὴ τῆς ἀναπλάσεως καὶ τῆς ζωῆς, γιὰ κάθε χωματένιο καὶ θαμμένο στὴν ἁμαρτία ἄνθρωπο, ἐὰν φυσικὰ αὐτὸς ὁ ἴδιος τὸ ἐπιθυμεῖ.

Ἡ σταυρική θυσία τοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ στὸ Γολγοθᾶ ὑπῆρξε ἡ μεγαλύτερη ἐξιλαστήρια θυσία ὅλων τῶν αἰώνων καὶ γιὰ ὅλο τὸ Σύμπαν, γιὰ τὸν ὁρατό, μὰ καὶ τὸν ἀόρατο κόσμο. Γιατὶ μὲ τὸ Πάθος καὶ τὴν Ἀνάστασή Του, ἕνωσε ὁ Κύριος Ἰησοῦς γῆ καὶ οὐρανὸ καὶ συμφιλίωσε τὸν Θεὸ μὲ τὸν ἄνθρωπο. Μὲ τὴν ἀνάστασή Του ὁ μοναδικός Θεάνθρωπος τῆς ἰστορίας, ἔσχισε τὸ χειρόγραφο τῆς ἔχθρας πάνω στὸ σταυρό, ἀνακεφαλαίωσε τὰ πάντα στὸν ἐαυτό Του καὶ ἀνέστησε τὸν πεπτωκότα ἄνθρωπο, ποὺ βρισκόταν ὑπόδικος καὶ δέσμιος στὰ χέρια τοῦ «ἀντιδίκου» διαβόλου, ἤδη ἀπὸ τὴν στιγμὴ τοῦ προπατορικοῦ ἀμαρτήματος. Καὶ θυμίζει συμβολικὰ ἡ θυσία Του, τὸ τρύπημα τοῦ στήθους τῆς πελεκάνας μάνας μὲ τὸ ράμφος της, γιὰ νὰ θρέψει τὰ παιδιά της, ὅταν κινδυνεύουν νὰ πεθάνουν ἀπὸ πεῖνα. Θανατώθηκε ἑκούσια Ἐκεῖνος, ὁ ἀναμάρτητος, γιὰ νὰ ζωοποιηθοῦμε ἐμεῖς, οἱ ἁμαρτωλοί. Ὁ Ἀπ. Παῦλος γράφει: «ὁ Χριστὸς μᾶς ἐξαγόρασε ἀπὸ τὴν κατάρα τοῦ νόμου, μὲ τὸ νὰ γίνει ὁ ἴδιος γιὰ χάρη μας κατάρα» (Γαλ. γ´ 13). Ἀπὸ τὴν ἀνοιγμένη πλευρά Του προῆλθε ἡ νέα Εὔα, ἡ Ἐκκλησία, ποὺ εἶναι μὶα ἀστείρευτη πηγή ζωῆς. Τώρα πιὰ ὁ καθένας ἔχει τὴ δυνατότητα «νὰ μὴ χαθεῖ, ἀλλά νὰ ἔχει ζωή αἰώνια» (Ἰω. γ´ 16).

Μὲ τὸ Πάθος καὶ τὴν Ἀνάσταση τοὺ Κυρίου ἐκπληρώθηκαν καὶ ὁλοκληρώθηκαν κατὰ γράμμα ὅλες οἱ προφητεῖες τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης, ποὺ ἀφοροῦσαν στὸ πρόσωπό Του, γεγονός ποὺ ἕναν ἀντικειμενικό ἐρευνητὴ τὸν καθιστᾶ ἀπὸ ἄθεο, πιστὸ χριστιανό, ἤ ἀπὸ ἀπλά πιστό, συνειδητότερο καὶ πιὸ ὑπεύθυνο. Νά μερικές ὰπὸ τὶς σπουδαιότερες αὐτὲς μαρτυρίες τῆς θεότητας τοῦ Χριστοῦ: «Τρύπησαν τὰ χέρια μου καὶ τὰ πόδια μου», ἀναφωνεῖ ὁ βασιλιάς Δαΐδ (Ψαλμ. 21). Ποτὲ ὅμως ὁ Δαυῒδ δὲν σταυρώθηκε, οὔτε ὑπῆρχε στὴν ἐποχή του ἡ ποινή της σταυρώσεως. Ἐμφανέστατα προφητεύει τὴν Σταύρωση τοῦ Ἰησοῦ. «Δὲν θὰ ἐγκαταλείψεις τὴν ψυχή μου στὸν ᾅδη, οὔτε θὰ ἐπιτρέψεις νὰ γνωρίσει ὁ ἅγιός σου ῾διαφθορά᾿ (σωματικὴ ἀποσύνθεση)» (Ψαλμ. ιε´). Ὁ «προφητάναξ» ἀσφαλῶς ἐγνώριζε ὅτι τὸ σῶμα του μετὰ τὸ θάνατό του θὰ ἀκολουθοῦσε τοὺς νόμους τῆς φθορᾶς τῆς φύσεως. Δὲν μιλᾶ λοιπόν γιὰ τὸ δικό του θάνατο, ἀλλά γιὰ τὸν τριήμερο θάνατο τοῦ Χριστοῦ, κατὰ τὸν ὁποῖον ὁ «ἀναλλοίωτος βασιλεὺς» δὲν ἐγνώρισε σωματική ἀποσύνθεση, ἀφοῦ εἶναι τὸ δεύτερο πρόσωπο τῆς Ἁγίας Τριάδας ἐνσαρκωμένο καὶ Θεὸς ὁ ἴδιος.

Ξεκάθαρα ἀκόμη ἡ Ἁγία Γραφή ἀποκαλύπτεται ἀπὸ τὸν ποιητή, προφήτη καὶ βασιλέα Δαυῒδ στὸν Ψαλμ. ρθ´, ποὺ θεωρεῖται γι᾿ αὐτό χριστολογικός, ὅταν λέγει: «Εἶπε ὁ Κύριος στὸν Κύριό μου: Κάθησε στὰ δεξιά μου μέχρις ὅτου κάνω τοὺς ἐχθρούς σου χαλάκι γιὰ τὰ πόδια σου». Ἀπὸ τὸ χωρίο αὐτό φαίνεται ὅτι ὁ Θεός-Πατέρας ἀπευθύνεται στὸν Θεό-Ὑιό του (καὶ οἱ δύο ἀποκαλοῦνται ἄλλωστε ἀπὸ τὸν Δαυΐδ μὲ τὸ ὄνομα «Γιαχβέ»), ὅτι ὁ δεύτερος Κύριος (ὁ Χριστός) ἤδη κάθεται στὰ δεξιά τῆς Θεότητας μετὰ τὴν ἀνάσταση καὶ τὴν ἀνάληψή Του καὶ ὅτι ὁ Χριστός ἔχει ἐχθρούς, οἱ ὁποῖοι θὰ τὸν σταυρώσουν, θὰ τὸν θανατώσουν καὶ θὰ τὸν ἐμπαίξουν (διαχρονικῶς μὲ τὴν ἀθεΐα, τὶς αἰρέσεις καὶ τὴν ἀνηθικότητα) ἀλλά στὸ τέλος ὅμως (στὴ Δευτέρα Παρουσία Του) θὰ ὑποταχθοῦν στὸ θέλημά Του (θὰ γίνουν «ὑποπόδιον τῶν ποδῶν Του»).

Ὁ προφήτης Ἡσαΐας ὁλοκάθαρα ἀναφωνεῖ: «Αὐτὸς φέρει πάνω του τὶς ἀμαρτίες μας καὶ γιὰ μας ὑποφέρει» (κεφ. 53), ἔχοντας ἐνώπιόν του τοὺς λόγους τῶν παθῶν τοῦ Μεσσία. Μία ἄλλη μαρτυρία τοῦ προφήτη Ζαχαρία ἀφορᾶ στὸ σταυρικό θάνατο τοῦ ἐκλεκτοῦ: «Θὰ ἀτενίσουν ἐμένα τὸν ὁποῖον ἐλόγχισαν» Καὶ τέλος: «κόκκαλό του δὲν θὰ συντρίψετε» (Ἔξ. ιβ´ 10, Ἀριθ. θ´ 12). Πράγματι ἐνῶ οἱ στρατιῶτες ἐσπασαν τὰ μηριαῖα ὀστὰ τῶν δὺο ἄλλων κακούργων γιὰ νὰ ἐπιφέρουν γρηγορότερο θάνατο, τὸν Ἰησοῦ δὲν τὸν ἄγγιξαν, διότι εἶχε ἤδη ἐκπνεύσει. Ἀλλά καὶ ἡ προφητεία τοῦ τραγικοῦ ποιητῆ Αἰσχύλου πραγματοποιήθηκε στὸ πρόσωπο τοῦ Κυρίου, ποὺ ἀναφέρεται στὸν «Προμηθέα Δεσμώτη» μὲ τὰ λόγια τοῦ Ἑρμῆ, πρὸς τὸν δεμένο στὸν Καύκασο Προμηθέα: «Δὲν θὰ πάρουν τέλος τὰ βάσανά σου, μέχρις ὅτου κατέβει ἕνας θεὸς στὰ βάθη τοῦ ἅδη γιὰ νὰ πάρει πάνω του τὰ πάθη σου».

Κατὰ τὴν διάρκεια τοῦ θανάτου Του (Παρασκευὴ 3μ.μ. ἕως Κυριακὴ πρωὶ) ὁ σωτήρας τῶν ὅλων (ἡ θεότητα μαζί μὲ τὴν ψυχή του) κήρυξε στὰ «ἐν τῇ φυλακῇ πνεύματα» τοῦ ᾅδη τὸ εὐαγγέλιο τῆς λύτρωσης. Αὐτὸν δηλαδή τὸν Ἴδιον. Καὶ ἔσωσε πολλούς (Α´ Πέτρ. γ´ 18-20), ἐνῶ τὰ εὐσεβῆ μέλη τοῦ Μ. Συνεδρίου, Ἰωσὴφ καὶ Νικόδημος, ἀποκαθήλωναν καὶ ἔθεταν τὸ «ἄπνουν» ἔνδοξο σῶμα σὲ ἀμεταχείριστο καὶ καινούριο μνῆμα. Δεκαέξι ἔνοπλοι στρατιῶτες στὴ συνέχεια ἐπιτηροῦσαν τὴ σφραγισμένη εἴσοδο.

Γιὰ τὸν φιλόσοφο Ρενάν, πολύ ὀρθά «ὁ Χριστιανισμός στηρίζεται πάνω στὸν ἄδειο τάφο τοῦ Ἰησοῦ». Γιατὶ «ἂν ὁ Χριστός δὲν ἀναστήθηκε ἀπὸ τοὺς νεκρούς», ἐπισημαίνει ὁ ἀπ. Παῦλος, «εἶναι μάταιη ἡ πίστη μας καὶ κενὸ τὸ κήρυγμά μας». Μὰ ὁ Χριστός άληθινά «σηκώθηκε ἀπὸ τοὺς νεκροὺς», συνεχίζει, καὶ ἀποτελεῖ ἡ ἀνάστασή Του τὴν «ἀρχή τῆς ἀνάστασης ὅλων τῶν κεκοιμημένων» (Α´ Κορ. ιε´ 20). Ἡ ἀνάστασή Του ἔγινε ἡ «ἐγγύηση καὶ ἡ ἀφετηρία τῆς ἀνάστασης ὅλων. «Μέσα στὸν Χριστό καὶ διὰ τοῦ Χριστοῦ ὅλοι θὰ ζωοποιηθοῦν» (Α´ Κορ. ιε´ 20-21), ἀφοῦ ἐκεῖνος εἶναι «ἡ ἀνάστασις καὶ ἡ ζωή» καὶ ὅποιος πιστεύει σ᾿ Αὐτόν «κι ἂν ἀκόμη πεθάνει, θὰ ζήσει» (Ἰω. ια´ 25).

Πολλοί καὶ ἰδιαίτερα στοὺς αἰῶνες τοῦ Διαφωτισμοῦ (17ος, 18ος, 19ος αἰ.) ἀμφισβήτησαν τὴν πραγματικότητα τῆς «ἐκ νεκρῶν ἔγερσης» τοῦ θεανθρώπου καὶ οἱ κατηγορίες συνοψίζονται σὲ τρεῖς κυρίως:

1. Ὁ Ἰησοῦς δὲν πέθανε, ἰσχυρίζονται, ἀλλά λιποθύμησε πάνω στὸν Σταυρὸ. Ἀργότερα μέσα στὸν τάφο συνῆλθε, βγῆκε καὶ παρουσιάσθηκε στοὺς μαθητές του ὡς ἀνάστημένος.

2. Οἱ μαθητές του δῆθεν ἔκλεψαν τὸ πτῶμα του, τὸ ἔκρυψαν καὶ παρουσίασαν τὴν ὑπόθεση ὅτι ὁ δάσκαλός τους ἀναστήθηκε.

3. Οἱ μυροφόρες καὶ οἱ μαθητές του «φαντάστηκαν» ἀνάστημένο τὸν Ἰησοῦ, γιατὶ τὸν ἀγαποῦσαν πολὺ καὶ τὸν εἶχαν πιστέψει ὅσο ζοῦσε.

ΣΥΝΕΧΙΖΕΤΑΙ...

Το πένθος στην ορθόδοξη παράδοση και στην ιεραποστολή-Ζήλων Αμβρόσιος

Μια στέρεα βάση για την Ορθόδοξη αντιμετώπιση του πένθους (1) είναι η προτροπή του αποστόλου Παύλου προς τους Θεσσαλονικείς: «Ου θέλομεν δε υμάς αγνοείν, αδελφοί, περί των κεκοιμημένων, ίνα μη λυπήσθε καθώς και οι λοιποί οι μη έχοντες ελπίδα» (Θεσ. 4:13).

Τα παρηγορητικά και ελπιδοφόρα αυτά λόγια του Παύλου οι Ορθόδοξοι τ' ακούνε κάθε φορά που συμμετέχουν σε Εξόδιο Ακολουθία, για να τους προφυλάξουν αφ' ενός μεν από την σκοτεινή απελπισία που θολώνει την διάνοια του ανθρώπου, αφ' ετέρου δε από απρεπείς και υπερβολικές εκδηλώσεις εκφράσεως της λύπης τους που δεν αρμόζουν σε Χριστιανούς, οι οποίοι πιστεύουν στην Ανάσταση του Χριστού και κατ' επέκταση προσδοκούν την δική τους ανάσταση.

Στην Ορθόδοξη θεολογία και ζωή το πένθος βιώνεται ως «χαροποιόν πένθος» και η λύπη ως «χαρμολύπη». Οι όροι αυτοί ενώ κατ' αρχήν φαίνεται να εμπεριέχουν μια λογική αντίφαση ή σαν να είναι ένα οξύμωρο σχήμα, εντούτοις στο βάθος εκφράζουν ένα λογικό νόημα. «Όποιος περνά την ζωή του συνεχώς με το κατά Θεόν πένθος δεν παύει από του να εορτάζη καθημερινά» (2), διδάσκει ο νηπτικός θεολόγος άγιος Ιωάννης ο Σιναΐτης. Πολύ χαρακτηριστικό είναι και το επόμενο απόσπασμα από τον έβδομο λόγο του περί του χαροποιού πένθους: «Εγώ, καθώς σκέπτομαι την ποιότητα της κατανύξεως, μένω έκθαμβος. Πως αυτό που ονομάζεται πένθος και λύπη είναι συμπεπλεγμένο με την χαρά και την ευφροσύνη, όπως το μέλι με το κερί!» (3).

Η Ορθόδοξη Εκκλησία διδάσκει τους πιστούς μεδιάφορους τρόπους το ήθος και την θεολογία της περί του χαροποιού πένθους. Θα επισημάνουμε μερικούς για να δούμε εν συνεχεία κάποιες προεκτάσεις του θέματος στην ιεραποστολή:

1. Η Εξόδιος Ακολουθία.

Με τα βιβλικά αναγνώσματα, αλλά και με τους υπέροχους ύμνους που ψάλλονται κατά την Εξόδιο Ακολουθία, οι οποίοι είναι έργο κυρίως του μεγάλου μελωδού και υμνογράφου Ιωάννου Δαμασκηνού, η Εκκλησία με ρεαλιστικότητα, δωρικότητα αλλά και ακράδαντη πεποίθηση στην ανάσταση των κεκοιμημένων (όχι νεκρών αλλά κεκοιμημένων, όχι νεκροταφεία αλλά κοιμητήρια (4)), τονίζει την ματαιότητα των εγκοσμίων (5) και την μακαριότητα του Παραδείσου (6), παράλληλα δε παρηγορεί (7) και διδάσκει στα ζώντα μέλη της τον δρόμο της μετανοίας (8), επαναλαμβάνοντας στην ουσία υμνογραφικά το τελευταίο άρθρο του Συμβόλου της Πίστεως: «Προσδοκώ ανάστασιν νεκρών και ζωήν του μέλλοντος αιώνος» (9). Το πένθος, ο πόνος και τα δάκρυα που προέρχονται απ' τον σωματικό θάνατο ενός συνανθρώπου μας, και που ως ένα σημείο είναι φυσικά και δικαιολογημένα, αφού και ο Κύριος «λυπήθηκε βαθιά, ταράχτηκε και εδάκρυσε» για την κοίμηση του φίλου Του Λαζάρου (Ιω. 11:33,35) (10), διασκορπίζονται και απομακρύνονται από τις ψυχές εκείνων που αποχωρίστηκαν κάποιο προσφιλές τους πρόσωπο, αφού ο σωματικός θάνατος είναι πρόσκαιρος ύπνος (11) απ' τον οποίο θα ξυπνήση ο κεκοιμημένος στην κοινή ανάσταση. Ο πνευματικός θάνατος, δηλαδή η αποστασία από τον Θεό και η ζωή της αμαρτίας, ο «δεύτερος θάνατος» όπως τον χαρακτηρίζει ο ευαγγελιστής Ιωάννης στην Αποκάλυψη (Απ. 20:14), είναι μόνον άξιος πένθους, θρήνων και οδυρμών, γιατί είναι αθάνατος και οδηγεί στην αιώνια κόλαση. Ο σωματικός θάνατος δεν είναι αθάνατος, αλλά «θνητός» και μας οδηγεί «εκ του θανάτου εις την ζωήν» (Ιω. 5:24). Ο σωματικός θάνατος είναι δώρο, «φιλανθρωπία» του Θεού, «ίνα μη αθάνατον η το κακόν» (12). Ο θάνατος ως αφανισμός της υπάρξεως δεν υπάρχει. Τον θανάτωσε «ο τον θάνατον καταπατήσας» Αναστάς Κύριος (13). Η πίστη στον θάνατο του θανάτου και στην ανάσταση των κεκοιμημένων εκφράζεται, συν τοις άλλοις, κι απ' τις αναμμένες λαμπάδες που κρατούν οι πιστοί όπως και την νύχτα της Αναστάσεως, αλλά και από το λευκό χρώμα (όχι μαύρο ή μοβ) των αμφίων που, σύμφωνα με την παράδοση, πρέπει να έχουν τα άμφια των κληρικών που τελούν την Ακολουθία. Επίσης η ακολουθία εις κεκοιμημένους κατά τη διακαινήσιμη εβδομάδα, στην οποία όλα είναι συνυφασμένα με το φως και την χαρά της Αναστάσεως, είναι χαρακτηριστικό παράδειγμα της αντιλήψεως περί πένθους στην Ορθόδοξη Εκκλησία. Συμπερασματικά θα λέγαμε ότι στην Εξόδιο Ακολουθία μπορεί κανείς να βιώσει άριστα το χαροποιό πένθος της Ορθοδοξίας, το όποιο τελικά μεταγγίζει στον άνθρωπο ουράνια χαρά, ελπίδα και αισιοδοξία για την ζωή.

2. Η Βυζαντινή Αγιογραφία.

Στην βυζαντινή αγιογραφία δεν υπάρχουν σκηνές πένθους με την κοσμική έννοια του όρου. Και στα πιο «πένθιμα» γεγονότα επικρατεί η χαρμολύπη και η ελπίδα της Αναστάσεως. Στη Σταύρωση π.χ. το πρόσωπο του Εσταυρωμένου Νυμφίου της Εκκλησίας δεν εκφράζει επιθανάτια αγωνία και πόνο, αλλά ιλαρότητα, και το πανάχραντο Σώμα Του, απαλλαγμένο επίτηδες από τον νόμο της βαρύτητας, παραπέμπει στην Ανάσταση. Κάτω απ' τον Σταυρό η Θεοτόκος και ο ηγαπημένος Μαθητής του Κυρίου δεν θρηνούν ούτε οδύρονται τραβώντας τα μαλλιά τους ή κάνοντας άλλες χειρονομίες απελπισίας, ούτε επίσης το χρώμα των ενδυμάτων των εικονιζόμενων προσώπων είναι μαύρο εις ένδειξη πένθους, όπως βλέπουμε συχνά σε παραστάσεις της Σταυρώσεως δυτικου τύπου (14). Την ίδια στάση εκφράσεως της χαρμολύπης σε μια εσχατολογική προοπτική συναντούμε και στις παραστάσεις της Αποκαθηλώσεως, του Επιταφίου, της Άκρας Ταπεινώσεως, της Αναστάσεως του Λαζάρου, της Κοιμήσεως της Θεοτόκου, του Αγίου Εφραίμ του Σύρου κ.λπ. Δεν υπάρχουν πουθενά πρόσωπα «πενθούντα και κλαίοντα» (πρβλ. 16:10), όπως π.χ. βρήκε η Μαρία η Μαγδαληνή τους Μαθητές όταν πήγε να τους αναγγείλη την Ανάσταση του Χριστού, γιατί δεν είχε έλθει ακόμη ο Παράκλητος, το Πνεύμα το Άγιον, για να επίδραση στις ψυχές τους και αλλάξη τον χαρακτήρα τους, να ενεργήση την «καλήν αλλοίωσιν», όπως έγινε την ημέρα της Πεντηκοστής. Η λύπη των συμμετεχόντων στα γεγονότα των εικονογραφουμένων παραστάσεων είναι απόλυτα συγκρατημένη· έτσι επαληθεύεται ο λόγος του Κυρίου: «η λύπη υμών εις χαράν γενήσεται» (Ιω. 15:20) αφού είναι βασισμένη στην Ανάσταση. Αλλά και η χαρά επίσης είναι συγκρατημένη και δεν έχει καμμιά σχέση με την κοσμική χαρά. Η χριστιανική χαρά είναι «καρπός του Πνεύματος» (Γαλ. 5:22), «πεπληρωμένη» (Ιω. 15:24), «αναφαίρετη» (πρβλ. Ιω. 15:22), εσωτερική, χωρίς ξεφαντώματα και υπερβολικές εξωτερικές εκδηλώσεις. Αυτή την χαρά έχουν τα πρόσωπα στην εικόνα της Αναστάσεως του Χριστού ή σε παραστάσεις με αναστάσιμη θεματολογία, στις οποίες επικρατεί το στοιχείο της ηρεμίας και της ψυχικής γαλήνης.

3. Η Μ. Τεσσαρακοστή.

Με την έναρξη της Μ. Τεσσαρακοστής, που είναι κατ' εξοχήν περίοδος μετανοίας, ασκήσεως, μνήμης θανάτου και πένθους, η Εκκλησία με τους ύμνους, τα αγιογραφικά αναγνώσματα, αλλά και με την όλη λειτουργική ατμόσφαιρα μας βοηθάει να βιώσουμε την διαφορά ανάμεσα στο κοσμικό πένθος και το χριστιανικό χαροποιό πένθος. Αρχίζει η νηστεία κι όμως η Εκκλησία καλεί σε πανηγύρι: «Φαιδρώς εισδεξώμεθα της Νηστείας την είσοδον πιστοί· και μη σκυθρωπάσωμεν, αλλά νίψωμεν τα πρόσωπα ημών, απάθειας τω ύδατι, ευλογούντες και υπερυψούντες Χριστόν εις τους αιώνας» (15). Η προτροπή του υμνογράφου να υποδεχθούμε με χαρά την νηστεία δεν έχει μόνον ως σκοπό της την αποφυγή της υποκρισίας, όπως αποσκοπεί και το σχετικό αγιογραφικό απ' το οποίο είναι επηρεασμένος ο υμνογράφος (Μτ. 6:17), αλλά και την αποφυγή του μελαγχολικού πένθους, που δεν ταιριάζει με την Ορθόδοξη πνευματικότητα. Στον Εσπερινό της Συγχωρήσεως τα καλύμματα του ιερού Βήματος (Αγίας Τραπέζης, Προθέσεως κ.λπ.) και τα άμφια των λειτουργών αλλάζουν μετά το Μ. Προκείμενον για να μας βοηθήσουν να καταλάβουμε την είσοδό μας στην κατανυκτική περίοδο της Μ. Τεσσαρακοστής. Επισημαίνουμε εδώ ότι το παραδοσιακό πένθιμο χρώμα δεν είναι το μαύρο ή το μοβ, αλλά το βαθύ βυσσινί, το βαθυκόκκινο χρώμα της πορφύρας (χωρίς, εννοείται, στολίδια), με το οποίο εκφράζεται το χαροποιόν πένθος της Ορθόδοξης Εκκλησίας. Την Μ. Τεσσαρακοστή η Εκκλησία μας καλεί αφ' ενός μεν να κλάψουμε και να θρηνήσουμε για τις αμαρτίες μας, ζητώντας το έλεος του φιλευσπλάγχνου και πανοικτίρμονος Θεού, αφ' ετέρου δε να χαρούμε για την σωτηρία μας και την συμμετοχή μας στο γεγονός της Αναστάσεως. Έτσι το πένθος, η λύπη και τα δάκρυα της μετανοίας δεν έχουν καταθλιπτικό χαρακτήρα, αλλά μετατρέπονται τελικώς σε πνευματική χαρά, σε «πένθος χαρμόσυνον» (16). Το πένθος της αυτογνωσίας, λουσμένο μέσα στο φως της Αναστάσεως, γίνεται ανέκφραστη χαρά, αγαλλίαση και προσμονή του μέλλοντος αιώνος. Είναι λίαν χαρακτηριστικό ότι ενώ ευρισκώμεθα ακόμη στα πρόθυρα της Μ. Τεσσαρακοστής η Εκκλησία προβάλλει την αναστάσιμη προοπτική της πνευματικής αθλήσεως (17). Μας προτρέπει δηλαδή να ξεκινήσουμε με νηστεία, άσκηση, δάκρυα το πνευματικό ταξίδι που θα έχη τελικό προορισμό του το λιμάνι της Αναστάσεως, στο οποίο θα απολαύσουμε το φως και τη χαρά που αναβλύζουν από το κενό μνημείο του Αναστάντος Χριστού. Αυτός είναι ο τελικός προορισμός μας: Το αγκυροβόλημά μας στην Βασιλεία του Θεού.

4. Η Μ. Εβδομάδα.

Την Μ. Εβδομάδα, η οποία είναι, θα ‘λεγε κανείς, η κατ' εξοχήν «πένθιμη» περίοδος του εκκλησιαστικού έτους, αφού συμμετέχουμε στα άχραντα Πάθη και στον θάνατο του Κυρίου, η όλη ατμόσφαιρα δεν είναι πένθιμη, αλλά σταυροαναστάσιμη, γιατί Πάθος και Ανάσταση είναι οι δύο όψεις του ίδιου κορυφαίου λυτρωτικού γεγονότος. Την σταυροαναστάσιμη Μ. Εβδομάδα ο πιστός λαός του Θεού πανηγυρίζει το πέρασμα του (Πάσχα) από το πένθος του θανάτου στη χαρά και στο φως της όντως ζωής.

Κατ' αρχήν η Μ. Εβδομάδα αρχίζει με την υποδοχή του Νυμφίου της Εκκλησίας προς το εκούσιο πάθος Του. Και Νυμφίος, ασφαλώς, προϋποθέτει γάμο, πανηγύρι, χαρά. Η Εκκλησία προτρέπει τους πιστούς να αγαπήσουν ερωτικά τον Νυμφίο της ψυχής τους για να εισέλθουν μαζί του στον Νυμφώνα ώστε να συμμετάσχουν στο γαμήλιο πανηγύρι της Αναστάσεως. Και στην συνέχεια, όταν ο Νυμφίος της Εκκλησίας προδίδεται από τον Ιούδα, τον αρνείται ο Πέτρος, ραπίζεται, χλευάζεται, μαστιγώνεται και σταυρώνεται από τους Ιουδαίους, τα δάκρυα που κυλούν στα μάτια των πιστών δεν είναι δάκρυα πένθους, αλλά δάκρυα μετανοίας για τις άπειρες φορές που με τις αμαρτίες του ο καθένας μας έχει πληγώσει και προδώσει την αγάπη του Νυμφίου του (18). Και τελικά, όταν την Μ. Παρασκευή ακούγεται από τα ξηραμμένα χείλη του Νυμφίου της Εκκλησίας, του Οποίου το Σώμα «κρεμάται επί ξύλου», το «τετέλεσται» και μαζί με τον Ιωσήφ και τον Νικόδημο ενταφιάζουμε στον επιτάφιο το άχραντο Σώμα Του, παραδόξως όλα αστράφτουν, προαναγγέλλοντας την θριαμβευτική Του ανάσταση. Τα άμφια των λειτουργών, τα καλύμματα του ιερού Βήματος, ο επιτάφιος, όλα αλλάζουν (19). Γίνονται γιορτινά γιατί είναι «η ζωή εν τάφω» (20). Κατά την λιτανεία του επιταφίου, που είναι σαφώς η «κηδεία» του Χριστού, δεν κηδεύουμε κάποιον κοινό θνητό-νεκρό, αλλά τον Θεάνθρωπο, την Αυτοζωή, που ανασταίνεται μέσα απ' τον τάφο για να χαρίση σε όλο τον κόσμο την Ανάσταση. Γι' αυτό και «ο Άδης στένων βοά... εγώ είχον τους νεκρούς απ' αιώνος, αλλά ούτος ιδού πάντας εγείρει» (21). Τέλος, όταν το βράδυ της Αναστάσεως σημαίνουν χαρμόσυνα οι καμπάνες, σημαίνουν για να διαλαλήσουν τον θάνατο του θανάτου, την κατάργηση του πένθους και της λύπης, να διατρανώσουν την πίστη της Εκκλησίας ότι με τον θάνατο του Χριστού θανατώθηκε ο θάνατος και ότι ο θάνατος δεν είναι η τελευταία λέξη και πράξη, το τελευταίο συμβάν στην ζωή μας. Ο θάνατος πλέον δεν είναι ένα τέλος, αλλά μια «τελείωση». Ο Χριστός δεν αναστήθηκε για τον εαυτό του, αλλά για να καταστούμε «σύμφυτοι... της αναστάσεως» Του (Ρωμ. 6:5). «Νυνί δε Χριστός εγήγερται εκ νεκρών, απαρχή των κεκοιμημένων εγένετο» (1 Κορ. 15:20). Γι' αυτό τον λόγο το τρισμέγιστο θαύμα της Αναστάσεως η Εκκλησία θέλει να το κάνη γνωστό όχι μόνο στους πιστούς αλλά «εις μαρτύριον πάσιν τοις έθνεσιν» (Μτ. 24:14) (22). Η Ορθόδοξη Εκκλησία είναι και λέγεται «Εκκλησία της Αναστάσεως», γι' αυτό η Ανάσταση κι όχι τα Χριστούγεννα, όπως στην Δυτική Εκκλησία, είναι το κέντρο του λειτουργικού χρόνου και της ζωής των πιστών. Η γιορτή της Λαμπρής κρατάει σαράντα μέρες και ο αναστάσιμος παιάνας, το «Χριστός Ανέστη», λέγεται μέσα κι εξω απ' τις εκκλησίες αμέτρητες φορές για να διακηρυχθή το: «Ανέστη Χριστός, και νεκρός ουδείς επί μνήματος» (23), αλλά κι αυτό που δύο Νεοέλληνες ποιητές εξέφρασαν πολύ ωραία με τους ακόλουθους στίχους: «Πλάκες που στέκατε βαριές / στα μνήματα και στις καρδιές / σας έσπασε ο Χριστός μου» (24) και «Θε μου πρωτομάστορα μέσα στις πασχαλιές κι εσύ / Θε μου πρωτομάστορα μύρισες την Ανάσταση» (25).

Το θέμα του πένθους, το οποίο έχει πάμπολλες πνευματικές και υπαρξιακές διαστάσεις, θα πρέπει να προσεχθή ιδιαιτέρως στις λεγόμενες ιεραποστολικές χώρες. Είναι στ' αλήθεια κρίμα να μεταδίδεται από Ορθόδοξους εργάτες του Ευαγγελίου η θεολογία του πένθους κατ' επίδραση της δυτικής θεολογίας, και να βλέπης σε Ορθόδοξους ναούς της Αφρικής, της Ασίας και της Λατινικής Αμερικής μαυροφορεμένες άγιες τράπεζες, επιταφίους και κληρικούς με μαύρα άμφια! Η ένσταση ότι «η παράδοση αυτή έχει επικρατήσει ακόμη και στις παραδοσιακά λεγόμενες Ορθόδοξες χώρες» δεν είναι λόγος για να δικαιολογή την διαιώνιση της. Λαμβάνοντας υπ' όψη τις θεολογικές και ψυχολογικές διαστάσεις του θέματος, νομίζουμε ότι θα πρέπει να μελετηθή προσεκτικά η επιστροφή στην σωστή Ορθόδοξη παράδοση, όπως ακριβώς έγινε πριν κάποιες δεκαετίες με την βυζαντινή αγιογραφία, που αντικατέστησε την δυτικότροπη εικονογραφία, η οποία είχε αλώσει ακόμη και το Άγιον Όρος!

Ίσως νομίζουν ορισμένοι ότι η δραματοποίηση ή η θεατρικότητα των κοσμοσωτήριων γεγονότων του Πάθους του Κυρίου, όπως γίνεται στην Δυτική Εκκλησία, και η πένθιμη ατμόσφαιρα με τα μαύρα ή μοβ καλύμματα και άμφια βοηθεί στην δημιουργία κατανυκτικού κλίματος. Αλλά, ως γνωστόν, η σημασία της κατανύξεως στην Ανατολική Παράδοση είναι διαφορετική απ' αυτή της Δυτικής. Καλλιεργείται απ' την συναίσθηση της αμαρτωλότητός μας και απ' την ελπίδα της εν Χριστώ σωτηρίας μας. Άρα δεν δημιουργείται εκ των έξω, αλλά εκ των έσω. Ενδεικτικό της Ορθοδόξου λειτουργικής παραδόσεως είναι και το γεγονός ότι μέχρι την ύστερη μεταβυζαντινή εποχή δεν υπήρχε στους ναούς ο Εσταυρωμένος, όπως επικράτησε αργότερα. Γι' αυτό και στις πινακοθήκες παλαιφάτων ιερών Μονών όπως π.χ. του Σινά, του Αγίου Όρους, της Πάτμου, των Μετεώρων κ.λπ. δεν υπάρχουν Εσταυρωμένοι, αλλά μόνον εικόνες της Σταυρώσεως ή με το σώμα του Εσταυρωμένου ζωγραφισμένο επάνω στο ξύλο του Σταυρού. Επίσης και η θέση του Εσταυρωμένου πίσω απ' την Αγία Τράπεζα είναι μεταγενέστερη παράδοση. Συνεπώς η Ακολουθία της Αποκαθηλώσεως δεν γινόταν με την «αναπαράσταση» και την συγκινησιακή φόρτιση που γίνεται σήμερα (26). Επίσης στα σκευοφυλάκια των παλαιών Μονών δεν βρίσκονται καλύμματα και άμφια μαύρου ή μοβ χρώματος που να χρονολογούνται από παλιά. Η χρησιμοποίηση τους επικράτησε, δυστυχώς, κατ' επίδραση δυτική κατά τους τελευταίους αιώνες. Εξάλλου οι ευλαβείς λαϊκές παραδόσεις του να «ξενυχτούν τον Εσταυρωμένο» την νύχτα της Μ. Πέμπτης κλαίγοντας και μοιρολογώντας τον νεκρό Χριστό με το γνωστό «μοιρολόι της Παναγίας» και άλλα παρεμφερή μοιρολόγια (στα όποια βεβαίως μπορεί κανείς να επισημάνη και θεολογικές διαστάσεις), όσο συμπαθείς και ενδιαφέρουσες κι αν είναι για την λαογραφία μας, δεν εκφράζουν απόλυτα το Ορθόδοξο πνεύμα περί χαροποιού πένθους (27).

Εκτός του ότι η δυτικού τύπου διδασκαλία περί πένθους από Ορθόδοξους ιεραποστόλους απάδει προς το Ορθόδοξο φρόνημα και ήθος, είναι δυνατόν να έρχεται σε αντίθεση και με την πολιτισμική παράδοση, την νοοτροπία ή και την αισθητική ενός λαού, όπως π.χ. αυτό συμβαίνει με τους Ασιάτες, οι οποίοι απ' την αρχαιότητα αντιμετώπιζαν το μυστήριο της ζωής και του θανάτου με μια οξύτατη ευαισθησία και βαθειά μυστικοπάθεια. Στην τελετή της παραδοσιακής κηδείας λ.χ. των Κορεατών (28), που έχει σαμανιστικό υπόβαθρο (προγονολατρία), υπάρχουν πολλά ενδιαφέροντα στοιχεία, στα οποία βρίσκουμε πολλές ομοιότητες με την βίωση του χαροποιού πένθους στην Ορθοδοξία. Πολλά από τα κορεατικά νεκρικά έθιμα έχουν ως σκοπό να βοηθήσουν στην υπέρβαση του πένθους. Το φέρετρο, που είναι μια πολύπλοκη κατασκευή, μεγάλων διαστάσεων, είναι χαρακτηριστικό παράδειγμα. Στην πραγματικότητα πρόκειται για ένα φορητό δωμάτιο στολισμένο εξωτερικά με πολλά σύμβολα, όπως π.χ. νούφαρα, που συμβολίζουν την ανάσταση της ψυχής του νεκρού, και πολύχρωμα λουλούδια. Το φέρετρο έχει πολύ μεγάλη σημασία, γιατί μεταφέρει τον νεκρό στην άλλη ζωή. Είναι δηλαδή η ενδιάμεση κατοικία του νεκρού μεταξύ της επί γης κατοικίας του και αυτής του Άδη (29). Γύρω απ' το φέρετρο κάνουν διάφορες εκδηλώσεις πριν την τελική πορεία προς τον τάφο με φαγητά, ποτά, χορούς, τραγούδια, αστεία, και παίζουν θέατρο με θέμα την γέννηση ενός παιδιού, γιατί θέλουν να τονίσουν τον κύκλο της ζωής, δηλαδή ότι η γέννηση είναι θάνατος κι ο θάνατος γέννηση. Εάν ο νεκρός είναι ο πατέρας της οικογένειας, τότε στη σατιρική θεατρική παράσταση, που επίσης οργανώνουν, συγχωριανοί υποδύονται τον νεκρό πατέρα, την μητέρα και τον πρωτότοκο γιο της οικογένειας (30). Κατά την παράσταση λένε αυτοσχέδιους διάλογους σατιρίζοντας την σχέση του ανδρογύνου, προκαλώντας τον γέλωτα των παρισταμένων συγγενών και γνωστών του νεκρού. Υπό την επίδραση του Κομφουκιανισμού (31), η δημιουργία εύθυμης ατμόσφαιρας στην κηδεία σιγά-σιγά ατόνησε, γιατί κατά τον Κομφούκιο ο θάνατος είναι το τέλος της ζωής. Αντιθέτως, κατά τον Σαμανισμό, θάνατος σημαίνει αναγέννηση. Ο θάνατος μπορεί να είναι πένθος γι' αυτούς που μένουν στη γη, αλλά για τον νεκρό στον Άδη σημαίνει αιώνια χαρά. Γι' αυτό η κηδεία δεν είναι θλιβερή τελετή αλλά χαρμόσυνη, και συμμετέχει όλο το χωριό με τραγούδια, χορούς, σατιρικά κ.λπ. Χαρακτηριστικό της προσπάθειας υπερβάσεως του πένθους κατά την κορεατική παραδοσιακή κηδεία είναι ότι εκ των συγγενών του νεκρού, οι μεν γυναίκες φορούν λευκά μακριά φορέματα, οι δε άνδρες μακριά επανωφόρια και καπέλα λινού κιτρινωπού χρώματος (32). Κατά την πορεία προς τον τάφο προπορεύονται δύο άνδρες φορώντας θεατρικές μάσκες και κρατώντας ασπίδες και ξίφη για να διώχνουν τα κακά πνεύματα, ανοίγοντας έτσι τον δρόμο για την έλευση του νεκρού. Ακολουθούν οι τυμπανιστές (χαρακτηριστικό γιορτής), οι γυναίκες τραγουδώντας και χορεύοντας, και πίσω το υπόλοιπο πλήθος. Του φερέτρου προπορεύεται ένα κατά πολύ μικρότερο σε μέγεθος φέρετρο που είναι το κατοικητήριο της ψυχής. Προπορεύεται του σώματος για να δηλώση την μεγαλύτερη αξία της ψυχής. Στην εποχή μας το φέρετρο της ψυχής αντικαταστάθηκε με την φωτογραφία του νεκρού ως σύμβολο και πάλι της ψυχής του (33). Το περιεχόμενο των τραγουδιών κατά την πορεία προς τον τάφο αναφέρεται στην γέννηση, στην ζωή και στο θάνατο του νεκρού, σε συμβουλές και ευχές που είχε δώσει ο νεκρός όταν ήταν εν ζωη κ.λπ. Όταν ο νεκρός τοποθετηθή στον τάφο και τον σκεπάσουν με χώμα, οι παρευρισκόμενοι πατούν το χώμα τραγουδώντας και χορεύοντας ρυθμικά, δημιουργώντας έτσι ένα τυμβίσκο, μπροστά στον οποίο προσφέρουν φαγητά και άλλες νεκρικές σπονδές κατά τις διατεταγμένες τελετές. Τέλος με το φέρετρο της ψυχής ή με την φωτογραφία του νεκρού οι συγγενείς επιστρέφουν στο σπίτι του. Πάνω σε ιδιαίτερο τραπέζι τοποθετούν το σύμβολο της ψυχής και καθημερινώς επί τρία χρόνια προσφέρουν ρύζι βραστό (34) στην ψυχή του νεκρού. Το ίδιο τυπικό της παραδοσιακής κηδείας τηρούν και σήμερα, κυρίως στα κορεατικά χωριά, όσοι ακολουθούν τον Σαμανισμό. Όμως σε μεγάλο βαθμό έχει εγκαταλειφθή, η δε χαρά για την μετάβαση του νεκρού στην αιωνιότητα αντικαταστάθηκε με το ψυχοφθόρο πένθος. Επίσης σχεδόν έχει γενικευθή στην Κορέα η συνήθεια να φορούν μαύρα κοστούμια με μαύρες γραβάτες οι άνδρες και μαύρα φορέματα οι γυναίκες κατ' επίδραση δυτική, την οποία τους δίδαξαν, κυρίως, οι ρωμαιοκαθολικοί και προτεστάντες ιεραπόστολοι, αλλοτριώνοντας έτσι την ωραία αρχαία παράδοση τους, ενώ θα μπορούσε κάλλιστα να εμβολιασθή με το χριστιανικό πνεύμα, όπως έγινε με πολλά ειδωλολατρικά έθιμα του αρχαίου ελληνορωμαϊκού κόσμου (35). Αυτός νομίζουμε είναι και ο λόγος που ο θάνατος πολλές φορές είναι πιο ελκυστικός απ' την ίδια την ζωή, γι' αυτό και εύκολα ορισμένοι τερματίζουν την ζωή τους για να απαλλαγούν απ' την μιζέρια και τα βάσανα της καθημερινότητας τους, αφού πιστεύουν ότι σε μια μελλοντική μετεμψύχωση μπορεί να έχουν καλύτερη τύχη (36).

Εκατομμύρια συνάνθρωποι μας στον κόσμο ταλαιπωρούνται από δοξασίες και δεισιδαιμονίες περί θανάτου, που είναι «οσμή θανάτου εις θάνατον». Η γνήσια όμως Ορθόδοξη παράδοση έχει να τους κομίση το αναστάσιμο μήνυμα της χαράς, της ελπίδας και του φωτός, που είναι «οσμή ζωής εις ζωήν» (2 Κορ. 2:16). Να νοηματοδοτήση την ζωή τους και να τους ελευθέρωση απ' τον φόβο του θανάτου: «Μηδείς φοβείσθω θάνατον ηλευθέρωσε γαρ ημάς ο του Σωτήρος θάνατος» (37). Η ευθύνη των εργαζομένων στο έργο της Ιεραποστολής είναι να τους την μεταφέρουν ατόφια και γνήσια, ώστε με την βοήθεια του Αναστάντος να νικήσουν τον θάνατο, ψάλλοντας με ρίγη πνευματικής χαράς «θανάτω θάνατον πατήσας», προγευόμενοι την χαρά του Παραδείσου.

Υποσημειώσεις

(1) Στον πολυσέβαστο καθηγητή και διαπρεπή λειτουργιολόγο κ. Ιωάννη Φουντούλη εκφράζομε τις θερμότατες ευχαριστίες μας για την ευγενή καλωσύνη του να μελετήση την παρούσα εργασία μας και να θέση υπόψη μας τις πολύτιμες παρατηρήσεις του.
(2) Κλίμαξ, Λόγος Ζ΄, 38.
(3) Κλίμαξ, Λόγος Ζ΄, 50.
(4) Βλ. Ιω. Χρυσοστόμου, Εις το όνομα του κοιμητηρίου, PG 49,393-394: «Δια τούτο και αυτός ο τόπος κοιμητήριον ωνόμασται, ίνα μάθης ότι οι τετελευτηκότες και ενταύθα κείμενοι ου τεθνήκασιν, αλλά κοιμούνται και καθεύδουσι... ουκέτι θάνατος καλείται λοιπόν ο θάνατος, αλλά ύπνος και κοίμησις».
(5)Βλ. Ευχολόγιον το μέγα, Εξόδιος ακολουθία: «Πάντα ματαιότης τα ανθρώπινα, όσα ουχ υπάρχει μετά θάνατον? ου παραμένει ο πλούτος, ου συνοδεύει η δόξα...»
(6) Αυτόθι, Κοντάκιον, Ήχος πλ. δ΄: «Μετά των αγίων ανάπαυσον, Χριστέ, την ψυχήν του δούλου σου, ένθα ουκ έστι πόνος, ου λύπη, ου στεναγμός, αλλά ζωή ατελεύτητος» και το Προκείμενον, Ήχος γ΄: «Μακαριά η οδός, η πορεύη σήμερον, ότι ητοιμάσθη σοι τόπος αναπαύσεως».
(7) Αυτόθι: «Ο των ψυχών δεσπόζων και των σωμάτων, ου εν τη χειρί η πνοή ημών, των θλιβομένων παραμυθία, ανάπαυσον εν χώρα δικαίων όν μετέστησας δούλόν σου».
(8) Αυτόθι: «Ληστήν του Παραδείσου Χριστέ πολίτην, επί σταυρού σοι βοήσαντα το Μνήσθητί μου προαπειργάσω· αυτού της μετανοίας, αξίωσον κάμε ως φιλάνθρωπος».
(9) Το πόσο έντονα βίωναν οι πιστοί στην αρχαία Εκκλησία το δόγμα περί της αναστάσεως των νεκρών φαίνεται, μεταξύ άλλων, και από τα επιτύμβια επιγράμματα των κατακομβών, τα όποια έχουν έντονο αναστάσιμο χαρακτήρα και διαπνέονται από την εσχατολογική ελπίδα της αναστάσεως των κεκοιμημένων: βλ. π.χ. «εκοιμήθη ο εν αγίοις», «ώδε εκοιμήθη εν ειρήνη», «ανάπαυσον αυτόν εν τη βασιλεία των ουρανών μετά πάντων των αγίων σου» κ.λπ. Λίαν ενδεικτικό της διαφορετικής νοοτροπίας που επικρατεί σήμερα είναι και οι σύγχρονες επιτύμβιες επιγραφές, οι οποίες, ως επί το πλείστον, δεν διαπνέονται από την πίστη και την ελπίδα στην αιώνια ζωή: βλ. π.χ. «στερνό αντίο σε σένα που χάθηκες για πάντα», «περαστικέ, κλάψε για τον αδικοχαμένο» κ.λπ.
(10) Η λατρεία μας δεν φαίνεται να αποδοκιμάζη τον, πανανθρώπινο άλλως τε και φυσικό, «θρήνο». Η πανάχραντη υμνογραφία μας άλλοτε με θεολογικά ή ψυχολογικά κριτήρια και άλλοτε ποιητική αδεία αναφέρεται αρκετές φορές στον «θρήνο». Πρβλ. το πολύ γνωστό τροπάριο απ' την Εξόδιο ακολουθία: «Θρηνώ και οδύρομαι» κ.τ.ο. ή τον τόσο δημοφιλή «Επιτάφιο Θρήνο» της Μ. Παρασκευής. Ο θρήνος είναι μια εκτόνωση της ασθενούς μας φύσεως μέσω του οποίου ο Θεός έχει οικονομήσει την θεραπεία.
(11) Πρβλ. την λαϊκή σοφή ρήση: «Ο ύπνος είναι θάνατος», σύμφωνα με την οποία κι ένας γλυκύς και παρατεταμένος ύπνος μοιάζει με θάνατο.
(12) Γρ. Θεολόγου, Λόγος 45, Εις το άγιον Πάσχα, 8, PG 36, 633Α και του ιδίου, Εις τα Θεοφάνεια, PG 36, 308. Βλ. επίσης και Ιω. Δαμάσκηνου, Εις την κοίμησιν της αγίας Θεοτόκου, λόγος πρώτος, Β. Kotter , Die Schriften des Johannes von Damaskos , τομ. V , 5,497: «Ω θαύματος όντως υπερφυούς! Ω πραγμάτων γεμόντων εκπλήξεως! Ο πάλαι βδελυκτός και μισούμενος θάνατος νυν ευφημείται και μακαρίζεται. Ο πάλαι πένθους και κατηφείας, δακρύων και σκυθρωπότητος πρόξενος νυν χαράς αναδέδεικται και πανηγύρεως αίτιος».
(13) Παρακλητική, Παρασκευή εσπέρας, απόστιχα, Ήχος πλ. δ': «Ο θάνατος σου, Κύριε, αθανασίας γέγονε πρόξενος· ει μη γαρ εν μνήματι κατετέθης, ουκ αν ο παράδεισος ηνέωκτο...» Βλ. επίσης Πεντηκοστάριον, Κανών όρθρου της Αναστάσεως, Ωδή Α: «...και θανάτω θάνατον και άδην θανατώσαντι».
(14) Στην Ορθόδοξη εικονογραφία ο Εσταυρωμένος δεν παρουσιάζεται ως ο πάσχων Κύριος, αλλ' ως «Ο Βασιλεύς της Δόξης», όπως πολύ σαφώς αναφέρει και η επιγραφή που βρίσκεται αναρτημένη στον Σταυρό αντί της χλευαστικής επιγραφής Ι(ησούς) Ν(αζωραίος) Β(ασιλεύς) των Ι(ουδαίων), που δυστυχώς συναντούμε, κατ' επίδραση δυτική, και σε Ορθόδοξους ναούς. Βλ. και Ιω. Χρυσοστόμου, Εις τον σταυρόν και εις τον ληστήν, και περί της δευτέρας του Χριστού παρουσίας, και περί του συνεχώς εύχεσθαι υπέρ των εχθρών. Ομιλία α΄, PG 49, 403: «Δια τούτο δε αυτόν βασιλέα καλώ, επειδή βλέπω αυτόν σταυρούμενον? βασιλέως γαρ εστι το υπέρ των αρχομένων αποθνήσκειν».
(15) Τριώδιον, Κανών, Ωδή Η΄, Δευτέρα της Α΄ Εβδομάδος εις τον Όρθρον. Βλ. επίσης Κάθισμα, Ήχος β', Δευτέρα Α' Εβδομάδος εις τον Όρθρον: «Την πάνσεπτον εγκράτειαν εναρξώμεθα φαιδρώς... όπως λαμπροφόροι προφθάσωμεν εις την αγίαν και τριήμερον Ανάστασιν, την καταλάμπουσαν αφθαρσίαν τω κόσμω», και Κάθισμα, Ήχος γ', Τρίτη της Γ΄ Εβδομάδος εις τον Όρθρον: «Τη νηστεία ευφραινόμενοι, ταις υμνωδίαις αγαλλόμενοι...».
(16) Βλ. Μηναίον Οκτωβρίου, Θεοτοκίον εσπερινού ΛΑ', ήχος Α'.
(17)Τριώδιον, Κάθισμα, Ήχος Α', Δευτέρα της Τυρινής εις τον Όρθρον: «Ηνέωκται της θείας μετανοίας τα πρόθυρα, προσέλθωμεν προθύμως, αγνισθέντες τα σώματα... όπως και την Ανάστασιν αυτού πόθω κατίδωμεν». Βλ. επίσης Δοξαστικόν, Ήχος πλ. β', Κυριακή της Τυρινής εις τον Όρθρον: «Έφθασε καιρός η των πνευματικών αγώνων αρχή... Κύριε, δι' αυτής αξίωσον και ημάς προσκυνήσαί σου τα Πάθη και την Αγίαν Ανάστασιν, ως φιλάνθρωπος».
(18) Άκρως εκφραστικοί της σωτηριολογικής διαστάσεως των δακρύων είναι οι υπέροχοι ύμνοι της Μ. Τετάρτης, κατά την οποίαν μνείαν ποιούμεθα της «αλειψάσης τον Κύριον μύρω πόρνης γυναικός». Η πόρνη «μετανοούσα» και «μισήσασα τα έργα της αισχράς αμαρτίας», «το πολυτίμητον μύρον έμιξε μετά δακρύων και εξέχεεν εις τους αχράντους πόδας» του Κυρίου, παρακαλούσα τον «Φιλάνθρωπον και Οικτίρμονα Κύριον» να δεχθή «τας πηγάς των δακρύων» της, «ως δακρύων άξια πράξασα» και να την λύτρωση «εκ του βορβόρου των έργων» της.
(19) Τα πένθιμα άμφια και καλύμματα αλλάζουν κατά την αρχαία τάξη, κατά τα αναγνώσματα -τα πολλά- του εσπερινού του Μ. Σαββάτου, του οποίου, ας σημειωθή, η λειτουργία απέλυε την β' ώρα της νυκτός, δηλαδή κάπου στις 9 μ.μ.
(20) Τριώδιον, Εγκώμια Μ. Παρασκευής: «Η ζωή εν τάφω κατετέθης, Χριστέ, και θανάτω σου τον θάνατον ώλεσας και επήγασας τω κόσμω την ζωήν». Πόσο αντίθετο με το πνεύμα των ακολουθιών είναι το να βλέπης πένθιμα καλύμματα στον ναό κατά τον εσπερινό (αποκαθηλώσεως) και τον όρθρο (επιταφίου) του Μ. Σαββάτου και στον εσπερινό (αναστάσεως) μετά της θ. Λειτουργίας του Μ. Βασιλείου το πρωί του Μ. Σαββάτου ή ακόμη και την νύχτα του Μ. Σαββάτου για να αλλαγούν μετά τα μεσάνυχτα και το «Χριστός Ανέστη» που, τάχα, αναστήθηκε ο Χριστός!
(21) Τριώδιον, Στιχηρά Μ. Σαββάτου πρωί.
(22) Η ιεραποστολική διάσταση της Εκκλησίας παρουσιάζεται και στους θαυμάσιους ύμνους του όρθρου της Αναστάσεως. Βλ. π.χ. Υπακοή όρθρου Αναστάσεως, Πεντηκοστάριον: «...δράμετε και τω κόσμω κηρύξατε, ως ηγέρθη ο Κύριος, θανατώσας τον θάνατον...», Αναστάσιμος Κανών Ιω. Δαμασκηνού, Ωδή Η', αυτόθι: «...εκ δυσμών και βορρά και θαλάσσης και εώας τα τέκνα σου», Αίνοι όρθρου της Αναστάσεως, αυτόθι: «Δεύτε από θέας, γυναίκες ευαγγελίστριαι και τη Σιών είπατε· δέχου παρ' ημών χαράς ευαγγέλια της αναστάσεως Χριστού...», «...τι ζητείτε τον ζώντα μετά των νεκρών; τι θρηνείτε τον αφθαρτον ως εν φθορά; απελθούσαι κηρύξατε τοις αυτού μαθηταίς» κ.α.
(23) Πεντηκοστάριον, Ιω. Χρυσοστόμου, Κατηχητικός λόγος.
(24) Γ. Βερίτη, Άπαντα, Δαμασκός, Αθήναι 1982, σ. 50.
(25) Οδυσσέα Ελύτη, Άξιον Εστί, «Ένα το χελιδόνι».
(26) Το αποκορύφωμα της «αναπαραστάσεως» της Αποκαθηλώσεως είναι όταν κάποιοι ιερείς σπογγίζουν με βαμβάκι το «αίμα» απ' τα χέρια και τα πόδια του Εσταυρωμένου, καθώς και από την κεφαλή Του, στην οποία επιμένουν να φορούν και πάλι ακάνθινο στεφάνι, σαν άλλοι ρωμαίοι στρατιώτες.
(27) Φυσικά διαφέρει το πράγμα εάν την νύχτα της Μ. Πέμπτης γίνεται αγρυπνία με σκοπό την προσευχή και την συμμετοχή στο Πάθος του Εσταυρωμένου και παράλληλα συνδυάζεται με το στόλισμα του Επιταφίου και την προετοιμασία των αυτοσχέδιων χορωδιών για το ψάλσιμο των Εγκωμίων στην Ακολουθία του Επιταφίου. Το ίδιο δε συνάδουν με το Ορθόδοξο πνεύμα περί πένθους και πολλές λαϊκές νεκρώσιμες παραδόσεις, οι οποίες έλκουν την καταγωγή τους απ' την αρχαιότητα, όπως π.χ. τα μοιρολόγια προς τον νεκρό, οι κρεμασμένες μαύρες κουρτίνες και τα κλειστά παράθυρα στο σπίτι του νεκρού, οι μαυροφορεμένες γυναίκες και τα παιδιά, καθώς και οι αξύριστοι άνδρες. Εάν δε στ' ανωτέρω προσθέσουμε και παραδόσεις, όπως π.χ. να μην εκκλησιάζωνται οι συγγενείς του νεκρού για σαράντα μέρες ή αλλού ένα χρόνο λόγω πένθους, τότε καταλαβαίνουμε την διαφορά που υπάρχει αρκετές φορές μεταξύ της Ορθόδοξης και της λαϊκής παράδοσης.
(28) Ευελπιστούμε ότι στο μέλλον θα μας δοθή η ευκαιρία να παρουσιάσουμε με περισσότερες λεπτομέρειες την κορεατική παραδοσιακή κηδεία και τα νεκρικά έθιμα πριν και μετά τον ενταφιασμό του νεκρού, γιατί παρουσιάζουν μεγάλο και πολύπλευρο ενδιαφέρον από Ορθοδόξου θεολογικής απόψεως. Κατά την σύνταξη του παρόντος είχαμε υπ' όψη μας τα έξης βοηθήματα: Kim Sou Nam , Tsontong Sangnie , Deowonsa , Seoul 1990, Kim Tzoun Tong , Hankoukamin Souktekoan l - Sangnie , Korea University Press , Seoul 1980 (στα Κορεατικά).
(29) Είναι χαρακτηριστικό ότι στον παραδοσιακό κορεατικό γάμο η νύφη μεταφέρεται επίσης με μια παρόμοια φορητή κατασκευή, ενώ ο γαμπρός προπορεύεται καθισμένος πάνω σε άλογο.
(30) Ο πρωτότοκος γιος έχει την ευθύνη των γονέων μέχρι τον θάνατο τους. Οι γονείς ζουν μαζί του και γι' αυτό θεωρείται μεγάλη ατυχία εάν η οικογένεια δεν έχη γιο για να τους γηροκομήση. Αλλά και κατά τον θάνατο των γονέων ο γιος έχει τον πρώτο λόγο για την τελετή της κηδείας, είναι ο μεσάζων μεταξύ νεκρού και ζώντων και για τρία χρόνια είναι υπεύθυνος για την τέλεση όλων των νεκρικών τελετών και εθίμων. Σε ορισμένες δε περιοχές ο πρωτότοκος γιος μένει για τρία χρόνια σε ένα δωμάτιο κοντά στον τάφο του πατέρα του.
(31) Ο Κομφουκιανισμός γεννήθηκε τον έκτο αιώνα π.Χ. στην Κίνα. Ήταν η ενσάρκωση της πρακτικής σοφίας, ένα σύστημα πολιτικοηθικό, αυστηρό και συμβατικό, με το οποίο συνδυάστηκε, αλλά μόνον αργότερα, μια χαρακτηριστική προσωπολατρία. Ο ιδρυτής του Κομφούκιος (551-479 π.Χ.) δεν ήταν ένας θρησκευτικός ηγέτης ή προφήτης με την κλασική έννοια του όρου, αλλά κυρίως ένας πρακτικός και αρκετά προσγειωμένος φιλόσοφος που έδινε έμφαση στις αρμονικές σχέσεις των ανθρώπων. Ο Κομφούκιος επηρέασε με την διδασκαλία του την ζωή και την σκέψη του κινέζικου λαού αλλά και της ευρύτερης Άπω Ανατολής για είκοσι πέντε περίπου αιώνες. Στην σημερινή Κορέα, παρ' όλο που ο Κομφουκιανισμός αντιπροσωπεύει μόνο το 0,7% του συνολικού πληθυσμού, εν τούτοις οι κοινωνικές και πολιτιστικές δομές έχουν υπόβαθρο κομφουκιανικό. Περισσότερα για την ζωή και την διδασκαλία του Κομφουκίου βλ. Bell , D.A., Chaibong H. (eds.), Confucianism for the Modern World, Cambridge University Press, Cambridge 2003.
(32) Στην αρχαία Ελλάδα γνωρίζουμε (βλ. Ευριπίδου, Άλκηστις, 215-216) ότι το μαύρο χρώμα δεν ήταν παντού σύμβολο πένθους. Π.χ. ένας νόμος από το Γάμβρειο (μια πόλη της Μυσίας στα ΝΔ. της Περγάμου) όριζε ότι το χρώμα των ανδρών και των παιδιών έπρεπε να είναι το άσπρο, ενώ των γυναικών το γκρίζο. Περισσότερα επ' αυτού βλ. Σ. Παπαδόπουλου και Ν. Κουσουλάκου, «Πρόθεση και εκφορά του νεκρού στην αρχαία Ελλάδα», Αρχαιολογία 11 (1984) 45-48.
(33) Το στοιχείο αυτό είναι πολύ θετικό για την Ορθόδοξη ιεραποστολή, σε σχέση με την κατανόηση των εικόνων της Ορθόδοξης Εκκλησίας από τους γηγενείς κατηχουμένους και νεοφώτιστους.
(34) Το βραστό ρύζι (παπ) αποτελεί την καθημερινή βασική τροφή των Ασιατών, όπως το ψωμί για τους μεσογειακούς λαούς.
(35) Για λόγους ακριβείας θα πρέπει να αναφέρουμε εδώ ότι και καθαρώς πρακτικοί λόγοι βοήθησαν στο να ατονήσουν τα παραδοσιακά νεκρικά έθιμα στην Κορέα και να αντικατασταθούν με τα δυτικά. Σε μεγαλουπόλεις των 12 και πλέον εκατομμυρίων ανθρώπων, όπως π.χ. είναι η Σεούλ, και με τον εξουθενωτικό ρυθμό καθημερινής εργασίας των ανθρώπων, είναι δύσκολο να βρεθή ο απαιτούμενος χρόνος αλλά και ο κατάλληλος τόπος για να τηρηθούν τα πολύπλοκα παραδοσιακά νεκρικά έθιμα που κρατούσαν έως και επτά μέρες. Τώρα όλα τελειώνουν με συνοπτικές διαδικασίες πολύ πιο σύντομα και απλά μέσα στο νεκροπομπείο ( Funeral Home ). Σήμερα, ως γνωστόν, σ' Ανατολή και Δύση, δεν ατόνησαν μόνον τα νεκρικά έθιμα, αλλά και τα έθιμα του γάμου, της γεννήσεως κ.λπ., κάνοντας, δυστυχώς, τη ζωή λιγότερο ποιοτική και περισσότερο επίπεδη. Η φιλοκαλία θυσιάζεται στον βωμό της πρακτικότητας και συνήθως λησμονιέται ότι «το κάλλος θα σώσει τον κόσμο» (Φ. Ντοστογιέφσκι, Ο Ηλίθιος, 3,65).
(36) Σύμφωνα με επίσημες στατιστικές π.χ. στην Ιαπωνία καθημερινώς αυτοκτονούν εκατό άνθρωποι και στη Ν. Κορέα σαράντα. Για την Κίνα δεν υπάρχουν επίσημες στατιστικές λόγω υπερπληθυσμού. Υπολογίζεται όμως ότι το ποσοστό αυτοκτονιών είναι περισσότερο.
(37) Ιω. Χρυσοστόμου, Κατηχητικός λόγος, Πεντηκοστάριον.

πηγή:romiosbravehost

Φώτιος Πετρόπουλος - «Ἀνάστα ὦ Θεέ! Ἀνάστα ὦ ἄνθρωπε!...»

(2010)

«Συνετάφησαν αὐτῷ διὰ τοῦ βαπτίσματος εἰς τὸν θάνατον,
ἵνα ὥσπερ ἠγέρθη Χριστὸς ἐκ νεκρῶν... οὕτω καὶ ἡμεῖς
ἐν καινότητι ζωῆς περιπατήσωμεν» (Ρωμ. Ϛ´ 4)

Ὁ ἑλληνικὸς λαὸς πανηγυρίζει τὴν ἑορτὴ τοῦ Πάσχα μὲ ὅλη τὴν ἀγαλλίαση ποὺ προκαλεῖ ἡ θρησκευτικὴ ἔξαρση τῆς Ἁγίας καὶ Μεγάλης Ἑβδομάδας. Κορύφωση τῶν Ἁγίων Παθῶν ἀποτελεῖ τὸ θεσπέσιο γεγονὸς τῆς ἐκ νεκρῶν Ἀναστάσεως τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ.

Τὸ μυστικὸ νόημα τῆς Ἀναστάσεως τοῦ Ναζωραίου, ὡς ἔννοιας διαρκοῦς ἀνανέωσης καὶ ἀδιάκοπης ἀναζωογόνησης, εἶναι συνυφασμένο μὲ τὴν ἑλληνικὴ ἱστορία καὶ τὴν καθημερινὴ ζωή. Ὁ Θεός, ποὺ ἔγινε ἄνθρωπος καὶ προσέφερε τὸν ἑαυτὸν Τοῦ θυσία γιὰ τὴ λύτρωση τοῦ ἀνθρωπίνου γένους, σταυρώθηκε καὶ ἀναστήθηκε, ἀντικατοπτρίζει τὸ αἰώνιο ἀνθρώπινο δράμα, τὴν παντοτινὴ μοίρα τοῦ ἀνθρώπου, τοῦ ὁποίου ἡ ζωὴ εἶναι μία ἀέναος πάλη μεταξὺ ἀντιθέτων δυνάμεων, μεταξὺ πτώσεων καὶ ἀνορθώσεων, μεταξὺ ὕλης καὶ πνεύματος, μεταξὺ ἀπώλειας καὶ σωτηρίας.

Ζωὴ ὅμως, εἰς τὴν ὁποία ἡ ἐλπίδα τῆς σωτηρίας, χάρις στὸν ἐξαγνισμὸ ποὺ φέρει ἡ θυσία, εἶναι πάντοτε ἐπικρατέστερη καὶ ἐκείνη ποὺ στὸ τέλος νικᾶ. Ἡμέρα τῆς προσδοκίας, τῆς βεβαιότητας αὐτῆς γιὰ τὴν τελικὴ λύτρωση, εἶναι ἡ ἑλληνικὴ Λαμπρή, τὸ ἑλληνικὸ Πάσχα.

Τὸ Πάσχα τῶν ἑλλήνων ἔχει μία ἰδιαίτερη χαρακτηριστικὴ ἀπόχρωση, ποὺ ἀποτελεῖ προσθήκη στὸ χριστιανικὸ πνεῦμα προερχομένη ἀπὸ τὴν ἑλληνικὴ ψυχὴ καὶ τὴν ἑλληνικὴ φύση. Μέσα στὸ περιβάλλον τῆς πρώιμης ἑλληνικῆς ἄνοιξης, ἡ Ἀνάσταση τοῦ Χριστοῦ πανηγυρίζεται στὴν Ἑλλάδα μὲ αἴσθημα κατάνυξης καὶ μὲ μία φυσιολατρικὴ διάθεση, ἡ ὁποία ὑπῆρξε ἀνέκαθεν τὸ προνόμιο τοῦ ἑλληνικοῦ πολιτισμοῦ.

Ἡ προσμονὴ καὶ ἡ ἐλπίδα τῆς Ἀναστάσεως διευρύνει φέτος τὰ ἠθικὰ περιθώριά της. Ἡ χαρὰ της σηματοδοτεῖ τὴν πανανθρώπινη διάσταση τοῦ θαύματος τῆς Ἀναστάσεως ποὺ συμπίπτει μὲ τὴν ἀνάσταση τοῦ δοκιμαζόμενου ἀνθρώπου.

Ἡ χαρὰ τῆς ἔγερσης καὶ ἡ νίκη ἐπὶ τοῦ θανάτου συμπίπτουν μὲ τὴν προσμονὴ τῶν ἑλλήνων τῆς δικῆς τους ἀνάστασης. Γιατὶ τὸ τελευταῖο διάστημα ὁ λαὸς δοκιμάζει συνεχῶς τὴν αἴσθηση τῆς φθορᾶς καὶ τοῦ «θανάτου», ἀφοῦ ἡ ἀπειλὴ τῆς παγκόσμιας οἰκονομικῆς κρίσης ἔχει ἤδη ἐξαπλωθεῖ καὶ κατατρώγει τὴν προοπτικὴ τῆς ἀνάπτυξης καὶ τῆς εὐημερίας.

Ἀγγίζει καὶ δοκιμάζει θὰ λέγαμε εὐθαρσῶς τὰ ὅρια τῆς ἐπιβίωσης.

Ὁ σημερινὸς ἄνθρωπος, ἀφοῦ ἀπομάκρυνε τὴ ζωή του ἀπὸ τὸ ἀληθινὸ νόημα τῆς ἐν Χριστῷ νέας ζωῆς, βαδίζει τὸ δικό του Γολγοθᾶ, αὐτὸν τῆς ἀνάγκης καὶ τῆς ἀνέχειας, σταυρώνεται καὶ σταυρώνει καθημερινὰ τὶς ἀξίες καὶ τὶς ἔννοιες ποὺ ἐξευγενίζουν τὴ ζωή του καὶ συμπληρώνουν τὸ νόημα τῆς ὕπαρξής του. Ἡ εἰρήνη, ἡ καλοσύνη, ἡ ἀγάπη ἡ ἀλληλεγγύη, ἡ τιμή, σύρονται καθημερινὰ στὸ δρόμο ποὺ ὁδηγεῖ στὴν ἀγωνία τῆς θυσίας σηκώνοντας στὶς πλάτες τους τὸ σταυρὸ τοῦ μαρτυρίου ματωμένες ἀπὸ τὰ καρφιὰ τοῦ σταυρικοῦ θανάτου.

Οἱ σύγχρονοι Φαρισαῖοι ἔχουν σφίξει καὶ πάλι τὸ μέτωπο τοῦ ἀνθρώπου μὲ τὸ ἀκάνθινο στέφανο. Φαίνεται ὅτι ἡ κακία ἔχει ἐπικρατήσει στὸν κόσμο καὶ ἔχει σταυρώσει γιὰ πάντα τὴν ἐλπίδα, τὴ χαρά, τὴν ἀγάπη καὶ τὴ ζωή. Κανένας ἄγγελος δὲ δύναται νὰ ἀποκυλήσει τὸ λίθο τοῦ μνημείου ποὺ ἔχει ἐνταφιαστεῖ τὸ ὄνειρο τῆς ἀνθρωπότητας.

Ἄραγε ὑπάρχει διέξοδος σωτηρίας;

Τὴν ἀνάσταση τῆς ζωῆς, τῆς ἀξίας τοῦ ὑψηλοῦ προορισμοῦ τῆς ζωῆς, συνάμα μὲ τὴν ἀνάσταση τοῦ Σωτῆρος, προσδοκᾶ καὶ ἑορτάζει φέτος ὁ σύγχρονος ἕλληνας.

Ἡ ἑορτὴ τῆς Ἀναστάσεως, ποὺ εἶναι ταυτόχρονα καὶ ἑορτὴ τῆς ἀγάπης προετοιμάζει τὸν ἐρχομὸ τοῦ ἀενάου φωτὸς τῆς Ἀναστάσεως ποὺ ἀρχίζει γιὰ μία ἀκόμη φορᾶ νὰ χαράζει. Πλησιάζει καὶ γίνεται ὁλοένα καὶ ἰλαρότερο. Εἶναι ἡ δύναμη τῆς ἠθικῆς τάξης ποὺ ἐπανέρχεται στὸν κόσμο, ἡ ἀνάσταση τῶν ἰδεῶν ποὺ κρατοῦν τὴν πνευματικὴ ἰσορροπία αὐτοῦ του κόσμου, ἡ δύναμη τῆς ἀγάπης ἡ ὁποία ἀναγεννιέται μέσα μας. «Τίνα ζητεῖτε, ὦ φαρισαῖοι; Ἠγέρθη!»

Ὁ ἑλληνικὸς λαὸς ἂς μείνει πιστὸς στὸ ἐλπιδοφόρο μήνυμα τῆς τοῦ Χριστοῦ ἐγέρσεως. Ἂς μείνει πιστὸς στὴν ἱστορικὴ πείρα του καὶ ἂς μείνει σφικτὰ ἑνωμένος καὶ ἀγαπημένος, γιὰ νὰ περάσει σῶος καὶ ἰσχυρὸς ἀπὸ τοὺς παλαιοὺς στοὺς νέους καιρούς. Κανεὶς δὲν μπορεῖ νὰ προβλέψει πῶς τὰ πράγματα θὰ ἐξελιχθοῦν καὶ πῶς θὰ εἶναι ἡ ὄψη τους, ὅταν ἡ ἀνθρωπότητα θὰ ἔχει διέλθει ἀπὸ τὴ νέα δοκιμασία.

Τὸ βέβαιο εἶναι ὅτι τούτη ἡ γωνιὰ τοῦ κόσμου, ἡ πατρίδα μας, γνώρισε πολλὲς φορὲς τὴ δοκιμασία τοῦ Γολγοθᾶ. Ὁ πολύπαθος λαός μας βασανίστηκε ἀλλὰ δὲ λύγισε. Πίστεψε στὴν ἀνάσταση καὶ μαζὶ μὲ τὸν Κύριο ἀναστήθηκε. Ἀσφαλῶς δὲν εἶναι ἡ κατάσταση ὅπως τὴ θέλουμε ἢ τὴν περιμέναμε. Δὲ μᾶς ἄνοιξε «τὰς πύλας τοῦ παραδείσου». Μᾶς ἔκλεισε ὅμως τὶς πύλες τῆς κολάσεως.

Ἂν ἡ τρέχουσα ζοφερὴ κοινωνικὴ-οἰκονομικὴ κατάσταση καὶ ἡ ὑφιστάμενη διαρκὴς πολιτικὴ κρίση δὲν εἶναι ἀρχὴ καὶ ἐξόρμηση πρὸς νέες πολιτιστικὲς κατακτήσεις ἢ τέρμα σὲ μία δράση, ἡ ὁποία ἔφτασε πλέον τὰ ἀκρότατα ὅρια τῶν πραγματοποιήσεών της, κανεὶς δὲν μπορεῖ νὰ τὸ γνωρίζει. Μέσα στὴ θύελλα τὸ χριστιανικὸ ἰδανικὸ θὰ εἶναι καὶ πάλι τὸ μοναδικὸ καταφύγιο παρηγοριᾶς καὶ ἐμπιστοσύνης γιὰ τὴν ἀνθρωπότητα.

Βέβαιο μόνο εἶναι ὅτι ἡ χριστιανικὴ πίστη θὰ ἐξακολουθήσει νὰ εἶναι τὸ ὑψηλότερο ἰδανικό. Καὶ εὐτυχεῖς θὰ εἶναι ἐκεῖνοι ποὺ θὰ «προσκολληθοῦν» εἰλικρινῶς σὲ αὐτό. Ὁ Χριστὸς ποὺ μὲ τὴ ἀγάπη Του καὶ τὴ θυσία Του ἔνωσε τοὺς ἀνθρώπους καὶ τοὺς λαοὺς δὲ θὰ ἐγκαταλείψει ὅσους θὰ μείνουν ἀκλόνητοι στὴ διδασκαλία Του.

Ἡ ζωὴ τῶν πιστῶν θὰ γίνει ἀπόρροια τῆς Ἀναστάσεως. «Ὁ Χριστὸς ἐπαθεν ὑπὲρ ἡμῶν» (Α´ Πέτρ. β´ 21) «καὶ ἠγέρθη διὰ τὴν δικαίωσιν ἡμῶν» (Ρωμ. δ´ 25). Ἀρκεῖ νὰ γίνει κατανοητὸ τοῦτο τὸ μέγα: «Συνετάφησαν αὐτῶ διὰ τοῦ βαπτίσματος εἰς τὸν θάνατον, ἵνα ὥσπερ ἠγέρθη Χριστὸς ἐκ νεκρῶν... οὕτω καὶ ἡμεῖς ἐν καινότητι ζωῆς περιπατήσωμεν» (Ρωμ. Ϛ´ 4). Ὅπως ἡ ζωὴ αὐτῶν ποὺ πίστευσαν καὶ ἀκολούθησαν τὴν ὁδὸ τῆς σωτηρίας, ζωὴ ἀνθρώπων ἀναστημένων, «ἐγηγερμένων ἐκ νεκρῶν...» (Ἐφ. ε´ 14).

Ἕνας σύγχρονος φιλόσοφος λέγει: «Πιστεύω ὅτι ἂν ὁ κόσμος χάσει ὁριστικὰ τὴν πίστη του, θὰ ἀποξεραθεῖ ἡ ψυχή του καὶ θὰ παραδοθεῖ στὴ νεύρωση καὶ τὴν ἀπόγνωση. Ὁ χριστιανισμὸς μοῦ δίδει ἕνα αἴσθημα χαρᾶς καὶ ἐμπιστοσύνης».

Τὸ ἴδιο καὶ ὁ Ντοστογιέφσκη στὸ βιβλίο τοῦ «Ἀδελφοὶ Καραμαζὼφ» γράφει: «Ἐκεῖνος ποὺ μπορεῖ νὰ ἔχει καλὲς ἀναμνήσεις ἀπὸ τὴν παιδική του ἡλικία εἶναι σωσμένος γιὰ ὅλη του τὴ ζωὴ» καὶ κάνει αὐτὴ τὴν παρατήρηση, ὅταν θυμᾶται τὴ μητέρα του ποὺ τὸν εἶχε πάρει μαζί της στὴ Θεία Λειτουργία τῶν Προηγιασμένων Δώρων.

Ἀναμφίβολα στὰ πλαίσια τῆς νομοτέλειας τῆς θεϊκῆς παραμυθίας γιὰ τὴν τύχη τοῦ δοκιμαζόμενου ἀνθρώπου τὴν Ἀνάσταση τοῦ Χριστοῦ ἀκολουθεῖ ἡ ἀνάσταση τοῦ ἀνθρώπου.

Ἂς ἀνάψουμε τὶς λευκὲς λαμπάδες μας καὶ μὲ τὴ χαρὰ στὴν ψυχὴ νὰ χτυπήσουμε τὶς καμπάνες μας καὶ νὰ ψάλλουμε τὰ ἀναστάσιμά μας: Ὁ Χριστὸς ἀναστήθηκε! Ὁ Ἅδης ἐνικήθη!

πηγη:nektarios.gr